Αυστριακοί, Βρετανοί, Γερμανοί, ∆ανοί – οι εθνικότητες που κυριαρχούν στα πρώτα βήματα της κβαντοφυσικής. Να όμως που στα 1923 προστίθεται και ένας Αμερικανός: ο Αρθουρ Κόμπτον, ο οποίος εκείνη τη χρονιά θα ολοκληρώσει ένα πείραμα, το οποίο τέσσερα χρόνια μετά θα του αποφέρει το Νομπέλ Φυσικής. Είκοσι χρόνια αργότερα, παρέα με τον Φέρμι, τον Οπενχάιμερ κ.ά., ο Κόμπτον θα συμμετάσχει στο ατομικό πρόγραμμα της Αμερικής (το «Μανχάταν»).
Φαίνεται ότι, σε αντίθεση με τους παλαιούς φυσικούς, στον Κόμπτον ταίριαζαν τα νέα δεδομένα που έφερνε η κβαντική θεωρία. Ο Στέφανος Τραχανάς στο βιβλίο του «Ο βομβιστής κι ο στρατηγός. Ιστορώντας την κβαντική επανάσταση 1900-2025» (εκδ. ΠΕΚ, 2025) γράφει πως ο Κόμπτον «σε φιλοσοφικό επίπεδο υπήρξε ένας από τους κύριους εκφραστές της άποψης ότι ο πιθανοκρατικός χαρακτήρας των κβαντικών νόμων απελευθερώνει τον άνθρωπο από τα δεσμά της κλασικής αιτιοκρατίας και προσφέρει επιστημονική στήριξη στην ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης».
Γιατί ο Κόμπτον πήρε το Νομπέλ το 1927; Διότι «απέδειξε πειραματικά ότι τα φωτεινά κβάντα δεν είναι απλώς κάτι περίεργα πακετάκια φωτός –και μάλιστα αδιαίρετα!–, αλλά σωματίδια με όλη τη σημασία του όρου». Σωματίδια λοιπόν το φως, σωστά; Οχι ακριβώς…
Θυμίζουμε ότι και ο Νεύτωνας είχε υποστηρίξει τη σωματιδιακή φύση του φωτός, αλλά αργότερα η θεωρία του απορρίφθηκε όταν παρατηρήθηκαν «φαινόμενα συμβολής με το φως, τα οποία μόνο στα κύματα εμφανίζονται».
Αυτό που αναδείχθηκε και επιβεβαιώθηκε με την κβαντοφυσική, είναι ότι τα φωτόνια έχουν φύση διπλή: είναι ΚΑΙ σωματίδια ΚΑΙ κυματισμός.
Αλλά μακάρι αυτό το φαινόμενο να περιοριζόταν στο φως. «Ο κυματοσωματιδιακός δυϊσμός», γράφει ο Σ. Τραχανάς, «είναι μια καθολική… αρρώστια. Τα πάντα στη φύση έχουν διπλή υφή: είναι σωματίδια και κύματα ταυτόχρονα!».
Στη σκηνή προστίθεται τώρα και ένας Γάλλος φυσικός, και μάλιστα «γαλαζοαίματος»: ο Λουί ντε Μπρολί, έβδομος δούκας του ντε Μπρολί, ο οποίος ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με τη διπλή φύση των ηλεκτρονίων. Το 1924 έφτασε στην «περίφημη υπόθεση των υλικών σωμάτων ή, αλλιώς, στην αρχή του κυματοσωματιδιακού δυϊσμού της φύσης», την εξίσωση της οποίας ανέπτυξε στη συνέχεια ένας άλλος μεγάλος φυσικός, ο Γερμανός Ερβιν Σρέντινγκερ.
Ο Σ. Τραχανάς γράφει: «Οτιδήποτε σημαντικό συμβαίνει στον κόσμο μας –συμπεριλαμβανομένης της ύπαρξής μας– είναι “γραμμένο” στην εξίσωση του Σρέντινγκερ. Είναι η εξίσωση του κόσμου μας» (ο Σρέντινγκερ πήρε το δικό του Νομπέλ το 1933, μαζί με έναν άλλο σπουδαίο φυσικό, τον ιδιότροπο Βρετανό Πολ Ντιράκ).
Μισό λεπτό, όμως. Πώς γίνεται κάτι να είναι και σωματίδιο (συμπαγές, συγκεκριμένο, εντοπισμένο) και την ίδια στιγμή κύμα (απλωμένο, διαχυμένο, εκτεταμένο); Εδώ πια η κβαντοφυσική μάς καλεί να αφήσουμε στην άκρη την κοινή (ανθρώπινη) λογική και την καθημερινή μας εμπειρία. Βουτάμε για τα καλά στα βαθιά. Αλλά αυτά από βδομάδα…
