Το 1911 ο Δανός φυσικός Νιλς Μπορ ταξίδεψε από την Κοπεγχάγη έως το Μάντσεστερ της Αγγλίας για να συναντήσει τον Αγγλο συνάδελφό του Ερνεστ Ράδερφορντ, το όνομα του οποίου μας απασχόλησε στα δύο προηγούμενα σημειώματα της στήλης, παρακολουθώντας το βιβλίο «Ο βομβιστής κι ο στρατηγός. Ιστορώντας την κβαντική επανάσταση 1900-2025» (εκδ. ΠΕΚ, 2025) του φυσικού και συγγραφέα Στέφανου Τραχανά.
Το 1911 ήταν δύσκολη χρονιά για τη νέα γενιά των φυσικών και τη νέα «ήπειρο», την οποία είχαν αρχίσει να ανακαλύπτουν από το 1900, την κβαντική θεωρία.
Γιατί; Διότι όσο εξερευνούσαν, συναντούσαν παράξενα πράγματα. Ενδεικτικά: έπειτα από πειράματα, ο Ράδερφορντ επιβεβαίωσε στον Μπορ ότι «στο πλαίσιο της κλασικής φυσικής τα άτομα δεν μπορούσαν να υπάρχουν!». Εχει όμως και συνέχεια: «Τα άτομα δεν έχουν ιστορία. Με όποιον τρόπο κι αν δημιουργήθηκαν, θα είναι πάντα ίδια! Αν πάρεις ένα άτομο οξυγόνου και το βομβαρδίσεις με ισχυρή υπεριώδη ακτινοβολία ή ακτίνες Χ, ώστε να αποσπαστούν όλα του τα ηλεκτρόνια, και μετά τα αφήσεις να “ξανακάτσουν” γύρω από τον πυρήνα, το νέο άτομο οξυγόνου που θα σχηματιστεί θα είναι το ίδιο κι απαράλλακτο με το παλιό. (…) Τα άτομα… δεν θυμούνται τίποτα από το παρελθόν τους. Δεν έχουν μνήμη! Είναι… άχρονα!». Η ύλη υποτίθεται ότι είναι σταθερή, σωστά; Τα άτομα είναι καταστατικά στοιχεία της ύλης (αποτελούν εμάς και τους πλανήτες και τα πάντα), όπως όμως έχουμε ήδη δει και από τα προηγούμενα σημειώματα, είναι κενά, κούφια, συμπεριφέρονται αλλόκοτα.
Συνεπώς, το 1911, η κλασική Φυσική έπρεπε να εγκαταλειφθεί προκειμένου να μπορέσουμε να εξηγήσουμε τον υποατομικό κόσμο και σε αυτό ο Μπορ υπήρξε πρωτοπόρος. Είναι εξάλλου ο «στρατηγός» στον τίτλο του βιβλίου του Σ. Τραχανά, αφού αυτός έμελλε να οδηγήσει την κυρίαρχη σχολή της κβαντικής θεωρίας, την επονομαζόμενη «Σχολή της Κοπεγχάγης». Το 1922 πήρε και το βραβείο Νομπέλ Φυσικής. (Ο Μπορ άφησε κληρονομιά: ο γιος του, Ααγκε Μπορ, τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ το 1975 για την εργασία του στην πυρηνική φυσική.)
Τον αγαπάμε τον Μπορ διότι υπήρξε και ποδοσφαιρικό ταλέντο – έπαιζε τερματοφύλακας. Ο αδελφός του Χάραλντ, φυσικός και αυτός, έπαιζε στα χαφ. Είχε παίξει στον αγώνα Δανίας – Γαλλίας που έληξε με το… κβαντικό σκορ 17-1 («το μεγαλύτερο όλων των εποχών, σύμφωνα με τους ειδικούς!»), ενώ είχε πετύχει και δύο γκολ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1908, οδηγώντας την Εθνική Δανίας στο αργυρό μετάλλιο (ηττήθηκε με 2-0 στον τελικό από τους Αγγλους).
Γκολκίπερ ο Νιλς στην μπάλα, στη Φυσική όμως ήταν σέντερ φορ. Από αύριο θα δούμε γιατί.
