Λέμε συχνά ότι η κβαντοφυσική είναι δυσκολονόητη, αν όχι και τελείως παράλογη (υπό την έννοια ότι συχνά αντιβαίνει στην ανθρώπινη λογική και εμπειρία). Η αλήθεια όμως είναι ότι η ίδια η φύση είναι που μας υπερβαίνει. Το περασμένο Σάββατο, παρακολουθώντας το βιβλίο «Ο βομβιστής κι ο στρατηγός. Ιστορώντας την κβαντική επανάσταση 1900-2025» (εκδ. ΠΕΚ, 2025) του καταξιωμένου φυσικού και συγγραφέα Στέφανου Τραχανά (θυμίζουμε ότι φέτος γιορτάζονται διεθνώς τα 100 χρόνια από την ολοκλήρωση της κβαντικής θεωρίας), κλείναμε με το παράδοξο ότι, σύμφωνα με τις έρευνες του Βρετανού φυσικού Ερνεστ Ράδερφορντ, από τον πυρήνα του ατόμου περιφέρονται τα ηλεκτρόνια σε πολύ μεγάλη απόσταση από αυτόν, «περίπου εκατό χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο του πυρήνα! (…) Τα άτομα όχι μόνο δεν είναι όπως τα φαντάστηκαν οι πρόγονοί μας –δηλαδή συμπαγείς κόκκοι ύλης–, αλλά ακριβώς το αντίθετο: Είναι τελείως κούφια!».
Η συνέχεια είναι εξίσου περίεργη. Ο Ράδερφορντ μέτρησε και την ακτίνα ενός τυπικού ατόμου και είναι «μόλις ένα δέκατο του δισεκατομμυριοστού του μέτρου! Το οποίο σημαίνει ότι χωράνε δέκα δισεκατομμύρια άτομα στη σειρά σε διάστημα ενός μέτρου».
Ο Στ. Τραχανάς αποπειράται ένα νοερό πείραμα: Πόσα άτομα χωρούν σε έναν μικρό κύβο με πλευρά ενός εκατοστού; «Ενα τρισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια». Ή, αλλιώς, αν βάλουμε όλα αυτά τα άτομα που χωρέσαμε στον κύβο σε ευθεία γραμμή, ξέρετε μέχρι πού θα φτάσουν; Κρατηθείτε: έως τα όρια του ηλιακού μας συστήματος. «Ναι, βάζοντας στη σειρά άτομα (ή τα μόρια) που βρίσκονται σε ένα κυβικό εκατοστό πυκνής ύλης, θα φτάσουμε πέρα από τον… Ποσειδώνα!».
Κάπου εδώ ο νους σταματάει, σωστά; Επειδή όμως ο Στ. Τραχανάς είναι ο συγγραφέας που είναι, μας προσφέρει και ένα πιο, ας πούμε, ρομαντικό παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι η Κλεοπάτρα θρηνεί τον χαμό του Αντωνίου στις όχθες του Νείλου. Μερικά από τα δάκρυά της χύνονται στο ποτάμι και τα παίρνει η θάλασσα. «Κοντά δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα», γράφει ο Στ. Τραχανάς, «τα μόρια του νερού από τα αθάνατα αυτά δάκρυα έχουν πια σκορπιστεί ομοιόμορφα σε όλη τη Μεσόγειο και κάποιοι ρομαντικοί φυσικοί σε ένα ελληνικό ακρογιάλι (σ.σ. ο Στ. Τραχανάς σε μια παραλία στην Κρήτη, λέμε εμείς τώρα…) διερωτώνται: Αν πάρω τώρα ένα κουταλάκι θαλασσινό νερό, υπάρχει πιθανότητα να βρεθούν εκεί μέσα κάποια μόρια νερού από τα δάκρυα που χύθηκαν για εκείνο τον μεγάλο έρωτα; Αντιλαμβανόμαστε την… αγωνία σας και σπεύδουμε να πούμε ότι η απάντηση είναι ΝΑΙ! Μέσα σε αυτό το κουταλάκι υπάρχει σίγουρα μέχρι και μια δεκάδα τέτοια μόρια! Τι κρίμα όμως που δεν είναι… μαρκαρισμένα!».
