Οι περισσότεροι επισκέπτες στο αββαείο του Γουέστμινστερ αναζητούν τους τάφους των Βρετανών βασιλέων. Κοντά σε αυτούς, όμως, αναπαύονται και μεγάλοι επιστήμονες της χώρας: ο Ισαάκ Νεύτων, ο Κάρολος Δαρβίνος, ο Λόρδος Κέλβιν, εσχάτως ο Στίβεν Χόκινγκ κ.ά. Μεταξύ αυτών, κείται και μια μεγάλη μορφή της Φυσικής: ο Ερνεστ Ράδερφορντ.
Οπως μας πληροφορεί ο Στέφανος Τραχανάς στο βιβλίο του «Ο βομβιστής κι ο στρατηγός. Ιστορώντας την κβαντική επανάσταση 1900-2025» (εκδ. ΠΕΚ, 2025), ο Ράδερφορντ «θεωρείται, μαζί με τον Μάικλ Φάραντεϊ, ο σημαντικότερος πειραματικός φυσικός της νεότερης επιστήμης και σίγουρα ο ιδρυτής-πατέρας της πειραματικής πυρηνικής φυσικής».
Στο εργαστήριό του στο Κέμπριτζ, ο Ράδερφορντ ανέτρεψε μια αντίληψη αιώνων: ότι ούτε οι πυρήνες των ατόμων είναι αδιαίρετοι. «Ούτε αυτοί είναι τα ά-τομα που αναζητούμε», σχολιάζει ο Στ. Τραχανάς. «Εχουν τη δομή που σήμερα γνωρίζουμε. Αποτελούνται από θετικά φορτισμένα πρωτόνια και ουδέτερα νετρόνια».
Στον Ράδερφορντ οφείλουμε και την πρώτη απεικόνιση του ατόμου, αυτή στην οποία μοιάζει με μινιμαλιστικό ηλιακό σύστημα. Ο Στ. Τραχανάς σπεύδει να διευκρινίσει ότι «το άτομο για το οποίο μιλάμε εδώ είναι το “άτομο της χημείας”. Αυτό από το οποίο συντίθενται τα μόρια και τελικά όλες οι μακροσκοπικές ουσίες».
Γιατί όμως το άτομο θυμίζει ηλιακό σύστημα; Διότι στο κέντρο του βρίσκεται ο πυρήνας του ατόμου και σε πολύ μεγάλη απόσταση από αυτόν («περίπου εκατό χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο του πυρήνα!») περιφέρονται τα πανάλαφρα ηλεκτρόνιά του, όπως οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο.
Είναι δυνατόν; Σε τόσο απειροελάχιστες δομές να μιλάμε για κάτι «εκατό χιλιάδες φορές μεγαλύτερο» από κάτι άλλο; «Ο πυρήνας είναι σαν ένας κόκκος άμμου στη σέντρα του Ολυμπιακού σταδίου και τα ηλεκτρόνια στις ψηλότερες κερκίδες του», γράφει ο Στ. Τραχανάς. Και προσθέτει: «Το συμπέρασμα είναι συγκλονιστικό. Τα άτομα όχι μόνο δεν είναι όπως τα φαντάστηκαν οι πρόγονοί μας –δηλαδή συμπαγείς κόκκοι ύλης–, αλλά ακριβώς το αντίθετο: Είναι τελείως κούφια! Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος τους είναι κενός χώρος».
Το πράγμα γίνεται ακόμα πιο περίεργο: «Η αίσθηση της πληρότητας της πυκνής ύλης που μας μεταφέρουν οι αισθήσεις μας –στην υγρή ή τη στερεά μορφή της– είναι λοιπόν η απόλυτη ψευδαίσθηση! Εμείς οι ίδιοι είμαστε… άδειοι! Ή, αν το θέλετε διαφορετικά, γεμάτοι από… άδεια άτομα. Γεμάτοι από κούφια μπαλόνια. Μάλιστα, τόσο άδειοι ώστε θα περνούσαμε ο ένας μέσα από τον άλλο σαν φαντάσματα, αν δεν υπήρχαν οι ηλεκτρικές απώσεις ανάμεσα στα ηλεκτρόνιά μας· τα δικά μας και του άλλου».
Τι σημαίνει αυτό; Οτι το άγγιγμα είναι, κατά βάθος, μια ψευδαίσθηση. Πρόκειται για «καθαρά ηλεκτρικές δυνάμεις… “δυνάμεις εξ αποστάσεως” μεταξύ των ηλεκτρονίων των δύο σωμάτων. (…) Η… φριχτή αλήθεια είναι λοιπόν ότι κανείς δεν άγγιξε ποτέ κανέναν!».
