Πέντε χρόνια μετά την ιστορική διάλεξη του Μαξ Πλανκ στην οποία μίλησε για πρώτη φορά για «κβάντα», αναφερόμενος στη βαθύτερη φύση του φωτός, τη σκυτάλη πήρε ο Αλμπερτ Αϊνστάιν βάζοντας τον δικό του θεμέλιο λίθο στο οικοδόμημα της κβαντοφυσικής. Ο Αϊνστάιν είναι ο «βομβιστής» στο βιβλίο «Ο βομβιστής και ο στρατηγός. Ιστορώντας την κβαντική επανάσταση 1900-2025» (εκδ. ΠΕΚ, 2025) του Στέφανου Τραχανά.
Γιατί όμως «βομβιστής» ο μέγας Αλβέρτος; Και ποιος είναι ο «στρατηγός»; Το θίξαμε το θέμα αυτό στο πρώτο σημείωμα της εβδομάδας για το βιβλίο που παρακολουθούμε, αλλά τώρα ας εξηγηθούμε καλύτερα.
«Βομβιστής» ο Αϊνστάιν διότι έριξε όντως μια σειρά από «βόμβες», όχι μόνο στα θεμέλια της κλασικής Φυσικής, αλλά και στην κατανόηση του χώρου, του χρόνου, ολόκληρου του κόσμου μας.
Αλλά δεν ήταν ο μόνος, φυσικά. «Βομβιστής» ήταν και ο Δανός Νιλς Μπορ, ο οποίος όμως, κατά τον Στ. Τραχανά πάντοτε, υπήρξε και «στρατηγός». Με ποια έννοια; Με εκείνη του ηγέτη μιας συγκεκριμένης σχολής στην κβαντοφυσική, που έγινε και η κυρίαρχη, τη Σχολή της Κοπεγχάγης.
Οπως γράφει ο Στ. Τραχανάς, ο Μπορ έγινε «αρχηγός παράταξης», ενώ ο Αϊνστάιν παρέμεινε «μοναχικός λύκος έως το τέλος. Ενας βομβιστής χωρίς συνεργούς, χωρίς οργάνωση». Οπως θα δούμε στα κατοπινά μας σημειώματα (για όποιον έχει το κουράγιο να τα παρακολουθήσει…), ο Αϊνστάιν και ο Μπορ συγκρούστηκαν ανηλεώς στην πορεία – σε αυστηρά διανοητικό, επιστημονικό επίπεδο. Κι αυτό διότι, καθώς η κβαντοφυσική εξελίσσεται, μαζί της αναπτύσσεται και η περίφημη «αρχή της απροσδιοριστίας», την οποία στήριξε η Σχολή της Κοπεγχάγης. Στο ευρύ κοινό (σε εμάς δηλαδή), η διαφωνία τους είχε να κάνει με το περίφημο «αν ο Θεός παίζει ζάρια». Ο Αϊνστάιν ήταν σφόδρα αντίθετος σε αυτή την αντίληψη της πραγματικότητας, θεωρώντας πως απλώς λείπουν τα μαθηματικά για να ολοκληρωθεί η θεωρία. Αυτό προσπάθησε έως το τέλος της ζωής του να πετύχει, μεταξύ των άλλων δηλαδή, ακολουθώντας, ειδικά μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το δικό του μοναχικό μονοπάτι. Αλίμονο, εδώ δεν τα κατάφερε.
Ο Πλανκ μίλησε πρώτος για «κβάντα φωτός» το 1900, ο Αϊνστάιν ασχολήθηκε με το θέμα το 1905, σε μια εποχή που ακόμη ήταν ένας ασήμαντος υπάλληλος γραφείου ευρεσιτεχνιών της Βέρνης. Τότε υπέδειξε ότι το υπεριώδες φως έχει μεγαλύτερη συχνότητα από το ορατό, άρα και τα αντίστοιχα κβάντα θα έχουν μεγαλύτερη ενέργεια από εκείνα του ορατού φωτός.
Προσέξτε τώρα: Μέσα στην ίδια χρονιά, το 1905, ο Αϊνστάιν ολοκλήρωσε την ειδική θεωρία της σχετικότητας και παράλληλα τεκμηρίωσε «με αναμφίβολο τρόπο την ύπαρξη των φωτεινών κβάντων».
Αρα ο Αϊνστάιν διέλυσε την κλασική νευτώνεια Φυσική; Οχι ακριβώς. «Οσο παράδοξο κι αν ακούγεται», σχολιάζει ο Στ. Τραχανάς, «η θεωρία της σχετικότητας ανήκει στο βασίλειο της κλασικής Φυσικής. Είναι η επαναστατική τελείωση της κλασικής Φυσικής. Κι ο Αϊνστάιν είναι ο τελευταίος κλασικός φυσικός!».
