Τα κεφάλαια της νεοελληνικής ζωής, που λίγο λίγο συμπληρώνει με το εκθεσιακό της πρόγραμμα η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, ανοίγουν θυρίδες σε μια κοινή (και προσωπική για τον καθένα) αντίληψη για τον τόπο. Εδώ, στον επάνω όροφο –γαλαρία– της Εθνικής Βιβλιοθήκης, η τέχνη ξεδιπλώνεται σαν αφήγηση, σαν ήρεμο ποτάμι, παφλασμός σκέψης, προσήλωσης, ανάτασης.
Η επαφή με το έργο του Βάσου Καπάνταη (1924-1990), στην έκθεση που παρουσιάζεται τώρα σε επιμέλεια Σπύρου Μοσχονά, είχε την αίσθηση μιας επιστροφής. Επιστροφή και αναβάπτιση σε μια Ελλάδα ευανάγνωστη και καθησυχαστική, μέσα από εκείνους τους κυματισμούς μιας δημιουργίας βαθιά συνειδησιακής, ερωτικής, αρχέγονης.
Μπροστά στα έργα του Βάσου Καπάνταη (σχέδια γυναικείων μορφών, άγγελοι, πομπές, ηρώα, μοντερνιστικά γλυπτά, εντυπώσεις μιας ζωής φευγαλέας μα στέρεης) είχα την εντύπωση μιας αισθητηριακής εμπειρίας. Εκεί, στην Εθνική Βιβλιοθήκη, όπου ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αφήνει βαθύ ίχνος, αρμολογείται εκ νέου η διασύνδεση της Ελλάδας του 20ού αιώνα με την Ελλάδα του 21ου αιώνα.
Δεν είναι απλή υπόθεση. Είναι μια διαδικασία αργόσυρτη και επίπονη, που συγκροτείται μακριά από τον βόμβο της καθημερινότητας, που νομοτελειακά αποσπά και αποσυντονίζει. Και στέκεται κανείς με δέος μπροστά σε αυτούς τους δημιουργούς, όπως εν προκειμένω ο Βάσος Καπάνταης, που κατόρθωσαν να δώσουν σχήμα και όγκο και απτότητα στο άυλο και το ανέφικτο. Μέσα από τις πολλές κόγχες της έκθεσης, στάθηκα μπροστά στα συγκινητικά σχέδια που είχε κάνει όταν πήγ προσκυνητής –το 1978– να δει τα σπίτια των προγόνων του στην Πέργαμο. Με μολύβι σε χαρτί σχεδίασε το σπίτι του προπάππου του, το σπίτι της γιαγιάς του… Σπίτια χτισμένα λίγο μετά το 1800, με επικλινείς στέγες, αυλές, καφασωτά παράθυρα.
Αυτή η άτυπη πινακοθήκη αισθημάτων που συντίθεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη συντελείται μακριά από τα κυκλώματα προβολής με τη σχεδόν αντανακλαστική και συχνά ενοχλητική δημοσιότητα. Μετά τόσες εκθέσεις και εκδόσεις – εικαστικές μονογραφίες (Αγγελος Σπαχής, Ηρώ Κανακάκη, Ανδρέας Βουρλούμης, Μάρκος Καμπάνης, Θανάσης Μακρής, Κώστας Παπατριανταφυλλόπουλος και τόσοι ακόμη), η αθόρυβη συναρμολόγηση ενός συνεκτικού αφηγήματος φτάνει στο κοινό ως κέλευσμα, ως παραινέσεις αφύπνισης.
Η εποχή μας δημιουργεί σύγχυση, προκαλεί ανασφάλεια, γεννά ευτέλεια. Ως αντίδοτο υπάρχει η στέρεη προσήλωση στον ευγενή σκοπό. Στέρεη και αταλάντευτη, ασάλευτη και απυρόβλητη. Με φως εσωτερικό καταυγάζει αυτό που όλοι φέρουμε και το κρατάμε στο ημίφως.
