Προχθές στη Θεσσαλονίκη περίπου 80-100, ως επί το πλείστον, νέα παιδιά –δεν έλειψαν και οι ρασοφόροι–συγκεντρώθηκαν έξω από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος για να διαμαρτυρηθούν για μια θεατρική παράσταση που τη θεώρησαν προσβλητική για τη θρησκευτική τους ταυτότητα. Τι είχε συμβεί; Ο κ. Χριστόφορος Ζαραλίκος στις αφίσες που διαφήμιζαν την παράστασή του εμφανιζόταν με τρόπο που προκάλεσε τις διαμαρτυρίες χριστιανικών οργανώσεων. Ο πρώτος στόχος επιτεύχθηκε. Εγινε γνωστή η θεατρική παράσταση με την ακούσια συμβολή αυτών των οργανώσεων.
Υποθέτω πως αν δεν γινόταν αυτή η φασαρία ουδείς, πέραν ενός πολύ συγκεκριμένου κοινού, θα γνώριζε για τη θεατρική δραστηριότητα του εν λόγω ηθοποιού, ο οποίος έχει διακριθεί για την ικανότητά του να προκαλεί. Γνωρίζει άριστα πώς παίζεται αυτό το παιχνίδι και ποντάρει στο ότι πάντα βρίσκονται κάποιοι που «τσιμπούν» στις προκλήσεις του. Διότι η έννοια της πρόκλησης έχει αναδρομικό χαρακτήρα. Ενα γεγονός θεωρείται προκλητικό ανάλογα με τις αντιδράσεις που προκαλεί.
Αν η συγκεκριμένη αφίσα του κ. Ζαραλίκου περνούσε απαρατήρητη, ουδείς θα ασχολείτο με αυτόν και την παράστασή του. Αλλωστε, ουκ ολίγοι θεωρούν την πρόκληση μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας, σε σημείο να έχουν υποκαταστήσει το γνωστό «η τέχνη για την τέχνη» (ars gratia artis) με το «η πρόκληση για την πρόκληση». Την έχουν αναγάγει σε αυτοσκοπό, καθώς αποτελεί το αποκλειστικό εκφραστικό τους μέσο, βιώνοντας έτσι την πρόκληση με όρους υπαρξιακούς. Προκαλούν για να υπάρχουν.
Ενδεχομένως αυτή η θεώρηση να φανερώνει μια, επί του περιεχομένου, ένδεια που ο δημιουργός θέλει να την αναπληρώσει προκαλώντας, όμως αυτό είναι θέμα ερμηνείας και σε τελική ανάλυση γούστου και παιδείας. Είθισται ο προκλητικός λόγος και το προκλητικό μήνυμα να χαρακτηρίζουν συγκεκριμένους καλλιτέχνες και συγγραφείς οι οποίοι πολύ δύσκολα μπορούν να ξεφύγουν από αυτό το καλούπι και έτσι, για να διατηρήσουν το κοινό τους, είναι υποχρεωμένοι να κινούνται διαρκώς μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Ο λόγος του κ. Ζαραλίκου είναι προκλητικός –αυτό δεν αποτελεί αξιολογική κρίση– και εκτός των καλλιτεχνικών δρώμενων. Οι πολιτικές του παρεμβάσεις είναι εκρηκτικές. Φαίνεται πως το απολαμβάνει και γι’ αυτό έχει αποκτήσει ένα νεανικό, κυρίως, ακροατήριο με συγκεκριμένα ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Τώρα βρέθηκε αντιμέτωπος με άλλα νεαρά παιδιά που έχουν καταστήσει το θρησκευτικό τους συναίσθημα κυτταρικό στοιχείο της ταυτότητάς τους. Στη δημοκρατία και ο κ. Ζαραλίκος έχει το αναφαίρετο δικαίωμα της έκφρασης, χωρίς προϋποθέσεις, και όσοι συγκεντρώθηκαν έξω από το ΚΘΒΕ το δικαίωμα στην ειρη-νική διαμαρτυρία.
Φυσικά οι εκατέρωθεν χαρακτηρισμοί είναι βαρύτατοι, το ζεύγος πρόκληση – αντίδραση είναι μέρος ενός γενικότερου παιγνίου. Στο παραπονιάρικο ερώτημα των πιστών «γιατί δεν σατιρίζει τον Μωάμεθ», η προφανής απάντηση είναι πως αυτή η σάτιρα στην Ελλάδα δεν κόβει εισιτήρια. Δεν υπάρχει κοινό για να την αγοράσει. Αλλωστε, τέτοια πράγματα είναι και επικίνδυνα.
