Ο ισχυρισμός «πρέπει να προσέχει κανείς τι γράφει/τι θεατρικά έργα ανεβάζει/τι ταινίες γυρίζει» ή, όπως το ήθελε η επικαιρότητα αυτές τις μέρες, «τι εκθέσεις στήνει», ακούγεται ακόμα και από ανθρώπους μάλιστα που καταδικάζουν την επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, αλλά προσθέτουν αυτή την υποσημείωση στην παρατήρησή τους. Η οποία υποσημείωση στην ουσία ακυρώνει την καταδίκη της επίθεσης. Για να μην πούμε ότι τη δικαιώνει, έστω και ακούσια.
Τι ακριβώς όμως πρέπει να προσέχει ένας πολιτιστικός οργανισμός; Να μην προσβάλλει μέρος της κοινής γνώμης; Μα η λεγόμενη κοινή γνώμη έχει μύριες ευαισθησίες, συχνά αντικρουόμενες μεταξύ τους. Ποια να επιλέξει απ’ όλες;
Να μη θίγει τα «ιερά και τα όσια»; Το θρησκευτικό αίσθημα; Ναι· πρέπει ο καθένας να σέβεται τις πεποιθήσεις και τα αισθήματα του άλλου. Αυτό όμως να είναι αμοιβαίο, όχι μονομερές. Επειτα, στα εν λόγω έργα που βανδαλίστηκαν, παρά τη διαλεκτική με την παραδοσιακή αγιογραφία και με τις λιγότερο γνωστές πτυχές των βίων των αγίων, δεν υπάρχει καν κάποια θρησκευτικού τύπου νύξη. Ο καλλιτέχνης δανείζεται σχήματα και φιγούρες από την αγιογραφία, αλλά δεν στοχεύει σε αυτές.
Το γράφαμε και χθες: μια συζήτηση με υπόσταση θα ήταν αν ως τέχνη τα συγκεκριμένα έργα επικοινωνούν το περιεχόμενό τους. Αν είναι δραστικά, αν πετυχαίνουν τον σκοπό τους. Αλλά εδώ ουδέποτε τέθηκε τέτοιο ζήτημα. Τα εν λόγω έργα δεν θα έπρεπε ποτέ να εκτεθούν – αυτό είναι η μόνιμη επωδός, και όχι μονάχα από θρησκόληπτα άτομα, αλλά και από όσους υποτίθεται ότι καταδικάζουν την επίθεση.
Ετσι κι αλλιώς, όμως, το ιερό από μόνο του είναι απρόσβλητο. Από τη φύση του το ιερό δεν προσβάλλεται. Είτε ως πίστη είτε ως αίσθημα, σαν μια εσωτερική κατάσταση η οποία υπερβαίνει θρησκευτικά δόγματα, βρίσκεται πέραν του κόσμου τούτου. Οποιος έχει μια κάποια σχέση με το ιερό βλέπει τον κόσμο γύρω του να ανοίγει διάπλατα, να μεταμορφώνεται. Καταλαμβάνεται από δέος ή αγαλλίαση· δεν φανατίζεται πάντως.
Κάθε Μεγάλη Εβδομάδα, διάφοροι σύλλογοι ανθρώπων που δηλώνουν άθεοι διοργανώνουν δημόσιες κρεοφαγίες. Πρόκειται για μια γραφικότητα. Ούτε αυτό ωστόσο νομίζω ότι προσβάλλει το θρησκευτικό αίσθημα. Οι άνθρωποι που πιστεύουν θα νηστέψουν, ό,τι κι αν κάνουν επιδεικτικά οι λεγόμενοι άθεοι (προσωπικά, δεν πιστεύω ότι υπάρχουν άθεοι στη χώρα μας, αλλά τώρα αυτό είναι άλλη, μεγάλη κουβέντα…).
Η υπόθεση με την επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, για να το λήξουμε κάπου εδώ, ήταν (και) μια διαφήμιση: ανακαλύψαμε έναν άγνωστο βουλευτή από ένα ξεχασμένο κόμμα που κινούνταν στη Βουλή περίπου μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Οι άνθρωποι αυτοδιαφημίστηκαν. Οπως όμως τους θυμηθήκαμε τώρα, έτσι θα τους λησμονήσουμε και πάλι…
Ισως κάποιοι να ανακάλυψαν και την Εθνική Πινακοθήκη, έστω για τους λάθος λόγους. Ας κάνουν ένα κόπο να την επισκεφθούν και να ανακαλύψουν τους θησαυρούς της. Κάτι καλό θα έχει βγει από όλη αυτή τη φασαρία.
