Το 1682 τυπώθηκε ένα βιβλίο στα λατινικά. Συγγραφέας του ήταν ο Βρετανός θεολόγος Τόμας Μπερνέτ (περ. 1635-1715). Ηταν μάλλον περίεργος τύπος και θα καταλάβετε γιατί. Το βιβλίο έφερε τον τίτλο «Η ιερή θεωρία της Γης» (Telluris Theoria Sacra) και το 1684 μεταφράστηκε στα αγγλικά.
Είναι ένα πόνημα «υποθετικής κοσμολογίας» ή, αλλιώς, ένα αλλόκοτο αφήγημα επιστημονικής φαντασίας – το οποίο όμως διεκδικεί μια ρεαλιστική ερμηνεία του κόσμου.
Τον μνημονεύουν με μια χιουμοριστική γενναιοδωρία οι αγαπητοί μας εδώ και περίπου ένα μήνα Ντομινίκ Πέτμαν και Γιουτζίν Θάκερ, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο The New School της Νέας Υόρκης, στο βιβλίο τους «Sad Planets» (Θλιμμένοι πλανήτες, εκδ. Polity Press, 2024), βιβλίο στο οποίο έχουμε αναφερθεί εσχάτως ξανά και ξανά (δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά).
Ο Μπερνέτ είναι ο άνθρωπος που θεμελίωσε τη θεωρία της «κούφιας Γης», την οποία ασπάζονται διάφοροι συνωμοσιολόγοι έως σήμερα. Το νόστιμο με τον Μπερνέτ είναι ότι κάθισε και υπολόγισε τον όγκο όλων των ωκεανών της Γης και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όλο αυτό το νερό που έπνιξε τους αμαρτωλούς κατοίκους του πλανήτη την εποχή του Νώε πρέπει να προήλθε από κάπου αλλού. Από που; Μα από το εσωτερικό της Γης!
Το βιβλίο απασχόλησε σοβαρές επιστημονικές διάνοιες της εποχής όπως ο Εντμουντ Χάλεϊ (ο αστρονόμος που εντόπισε τον ομώνυμο, διάσημο πλέον, κομήτη) και ο μεγάλος Ισαάκ Νεύτων.
Η εξωφρενική ιδέα του Μπερνέτ άντεξε – αν και όχι στη σφαίρα της επιστήμης αλλά σε εκείνη των ευφάνταστων αφηγήσεων: τη βρίσκουμε το 1864 και στο «Ταξίδι στο κέντρο της Γης» του Ιουλίου Βερν, όπως επίσης το 1914 και στον «Πυρήνα της Γης», του Αμερικανού συγγραφέα Εντγκαρ Ράις Μπάροουζ, δημιουργού, μεταξύ άλλων, του «Ταρζάν».
Στο δικό τους βιβλίο, οι Πέτμαν – Θάκερ γράφουν ότι στα χέρια του Μπερνέτ, η Αγία Γραφή μετατρέπεται σε «μια διαδοχή από κλιματικά γεγονότα, με σχήματα θεολογικής κοσμολογίας που δεν κάθονται πολύ καλά με τις εξελίξεις στη μετα-κοπερνίκεια αστρονομία. (…) Για εκείνον είναι δεδομένο ότι ο Κατακλυσμός (σ.σ. του Νώε) ή η Δευτέρα Παρουσία είναι ταυτόχρονα κάτι φυσικό μα και υπερφυσικό».
Εύστοχα οι Πέτμαν – Θάκερ συγκρίνουν το πληθωρικό, φανταστικό σύμπαν του Μπερνέτ με τις μυθοπλασίες ενός Μπόρχες και ενός Ιταλο Καλβίνο. Τύποι σαν τον Μπερνέτ, όταν τους διαβάζεις σήμερα, επιφέρουν πλήγματα σε αυτό το διαχυμένο πνεύμα των ημερών μας που επιμένει σε μια συστηματική απομάγευση του κόσμου. Αλλά ο κόσμος, ακόμα και στις χειρότερες στιγμές του (και σήμερα βιώνουμε πολλές τέτοιες) έχει ακόμα μια μαγεία, η οποία όμως δεν είναι τίποτα το υπερφυσικό.
Το ζητούμενο δεν είναι να πιστεύουμε στον Μπερνέτ (πώς θα μπορούσαμε;) αλλά να αφηνόμαστε στη ροή της ευφάνταστης σκέψης του. Αλλιώς η απομάγευση είναι από μόνη της ένα τέλος του κόσμου. Ποιο το νόημα να σηκώνεσαι το πρωί αν ο κόσμος έχει νοερά ισοπεδωθεί προτού καν επέμβει το διαταραγμένο κλίμα;
