Χθες μιλούσαμε για τη «χρονιά που δεν είχε καλοκαίρι», όταν το 1816 μέρος του βορείου ημισφαιρίου καλύφθηκε με νέφη εξαιτίας της έκρηξης του ηφαιστείου Ταμπόρα, στην Ινδονησία.
Η Ινδονησία παίζει μοιραίο ρόλο στον βίο της Γης. Τον Αύγουστο του 1883, το «έργο» επαναλήφθηκε, αυτή τη φορά με το ηφαίστειο Κρακατόα. Από τις εκρήξεις και τα τσουνάμι έχασαν τη ζωή τους περίπου 35.000 άνθρωποι, ενώ η έκρηξη ακούστηκε μέχρι το Αλις Σπρινγκς, στην κεντρική Αυστραλία, περίπου 3.600 χιλιόμετρα μακριά.
Στο ωραίο βιβλίο της «Into the Dark. What darkness is and why it matters» (Στα σκοτεινά. Τι είναι το σκοτάδι και γιατί έχει σημασία, εκδ. Icon Books, 2023 – αμετάφραστο στα ελληνικά), η συγγραφέας Ζακλίν Γιάλοπ παραθέτει τις αναφορές του εκπληκτικού Αγγλου ποιητή Τζέραρντ Μάνλεϊ Χόπκινς περί των «πορφυρών δειλινών» που έφερε σχεδόν σε όλο τον κόσμο το Κρακατόα. Ορισμένα δειλινά, έγραφε, ήταν «σαν φλογισμένη σάρκα».
Σχολιαστές πιστεύουν πως το αιμάτινο δειλινό ως φόντο στην τρομακτική φιγούρα που ουρλιάζει στην «Κραυγή» του Νορβηγού Εντβαρντ Μουνχ ήταν αποτέλεσμα αυτών των φλογισμένων απογευματινών ουρανών του Κρακατόα. Ωραία σκέψη, αλλά η «Κραυγή» φιλοτεχνήθηκε δέκα χρόνια μετά, το 1893. Ο ίδιος ο Μουνχ δεν είπε ποτέ κάτι σχετικό παρά μόνον ότι την ώρα που έδυε ο ήλιος πάνω από τα φιορδ, τα σύννεφα και ο ουρανός είχαν πάρει αυτό το ασύλληπτο κόκκινο χρώμα, και ο ίδιος ένιωσε «μια κραυγή να διαπερνά όλη τη φύση».
Μια κραυγή διαπερνά τη φύση κάθε τόσο. Σήμερα, με την κλιματική αλλαγή (συνεπεία επιλογών του ανθρώπου), από τη μία, και με την επικίνδυνη στροφή που έχει πάρει ο άνθρωπος πολιτικά (βλέπε Τραμπ, Πούτιν κ.τ.λ.) και τεχνολογικά (η επικίνδυνη ανάπτυξη της ΑΙ), η εσωτερική αυτή κραυγή βάφει κόκκινα τα δειλινά μας – και, ως γνωστόν, το δειλινό διαδέχεται η νύχτα. Υπάρχει μια αίσθηση ενός κάποιου τέλους. Ισως είναι το τέλος μιας εποχής και οι απαρχές μιας άλλης. Ισως είναι το τέλος του κόσμου· ίσως είναι το τέλος για ορισμένες γενιές που αισθάνονται, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, ότι δεν έχουν θέση σε αυτόν το νέο κόσμο.
Η παραίτηση δεν συνιστά επιλογή, φυσικά. Ούτε η εγκατάλειψη αξιών και ροπών που ίσως κάποιοι να θεωρούν παρωχημένες. Μια άλλη άποψη για όσα συμβαίνουν είναι ότι αυτή η αγοραία, χυδαία επίδειξη εξουσίας από ηγέτες όπως ο Τραμπ ή ο Πούτιν, δεν είναι κάτι καινούργιο, κάτι που δεν έχει ξαναδεί ο άνθρωπος. Ολα όμως τα επισκιάζει η κλιματική κρίση – την οποία δεν αποδέχεται ο Τραμπ και αφήνει αδιάφορο τον Πούτιν. Αλλά η Γη είναι ένας περίεργος οργανισμός. Η συνέχεια αύριο.
