«Βγήκε έξω στο γκρίζο φως, στάθηκε και είδε για μια τόση δα στιγμή την απόλυτη αλήθεια του κόσμου. Την ψυχρή, αδιάκοπη περιστροφή της ακληρονόμητης γης. Το αδυσώπητο σκοτάδι. Τα τυφλά σκυλιά του ήλιου που έτρεχαν. Το συντριπτικό μαύρο κενό του σύμπαντος. Και κάπου δυο κυνηγημένα ζώα που έτρεμαν σαν αλεπούδες στο λαγούμι τους. Δανεικός χρόνος, δανεικός κόσμος και δανεικά μάτια για να τον θρηνείς».
Κάπου προς το μέσον του μυθιστορήματος «Ο δρόμος» του Κόρμακ Μακάρθι (μτφρ.: Γ. Κυριαζής, εκδ. Guttenberg), ο κεντρικός χαρακτήρας βγαίνει απ’ την κρυψώνα του και παρατηρεί. Σε έναν κόσμο όπου όλα έχουν καταρρεύσει, με συμμορίες ενόπλων κανιβάλων να αναζητούν τα επόμενα θύματά τους, ο άνδρας προσπαθεί να διασώσει τον μικρό του γιο, διασχίζοντας ένα τοπίο Αποκάλυψης, σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να φτάσουν στον Νότο.
Μιλήσαμε από χθες γι’ αυτό το τρομακτικό μυθιστόρημα που φέρνει στον νου, μέσα στην ακρότητά του, αισθήσεις όχι ανοίκειες στον σημερινό αναγνώστη, του ταραγμένου 2025.
Την αίσθηση μιας ερήμωσης που μοιάζει με τοπίο από αγχωτικό όνειρο, τη νιώσαμε τουλάχιστον δύο φορές τα τελευταία χρόνια. Σε ό,τι αφορά τα δικά μας, κατά την οικονομική κρίση, όταν, πέρα από τις διαδηλώσεις, κεντρικοί δρόμοι στην Αθήνα (π.χ., Σόλωνος, Σκουφά) γέμισαν με κατεβασμένα στόρια – «σκοτωμένα» μαγαζιά. Και, δεύτερον, στην πρώτη φάση της πανδημίας, τον Μάρτιο του 2020, όταν έκλεισαν τα πάντα, ενώ παράλληλα, στις ειδήσεις, η βασική πληροφορία ήταν ο νέος κατάλογος απωλειών.
Υποτίθεται ότι επιστρέψαμε στην κανονικότητα. Ολο αυτό, όμως, είναι ένα τεράστιο παραπλανητικό «υποτίθεται». Η οικονομική κρίση πέρασε, οικονομοτεχνικά μιλώντας, αλλά στην ουσία δεν πέρασε· παγιώθηκε. Η κανονικότητα είναι η ίδια η κρίση. Η υγειονομική κρίση δαμάστηκε αλλά όλοι, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, επιστρέψαμε «άλλοι» από αυτήν. Επιστρέψαμε σε έναν άλλο κόσμο. Εναν κόσμο όπου παλαιές σταθερές είτε δεν ισχύουν ή έχουν χάσει την υπόστασή τους (βλ. ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή). Αν διαβάσατε τη συνέντευξη που έδωσε ο Στιβ Μπάνον στην «Κ» και στην Ηλιάνα Μάγρα, θα είδατε ότι ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ το έθεσε κατηγορηματικά: Ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει.
Είμαστε όντως κάτι άλλο πια; Ισως να μην μπορούσε να γίνει διαφορετικά μετά μια τόσο οριακή συλλογική (παγκόσμια στην ουσία) εμπειρία. Η πανδημία ήταν η –όπως πάντοτε πιο πεζή– εκδοχή της πραγματικότητας σε ένα μυθιστόρημα του τέλους του κόσμου. Εκτοτε όμως πολλά άλλαξαν, από τη συμπεριφορά και τις αντοχές μας έως τις φοβίες μας και την προοπτική μας για το μέλλον. Αύριο η συνέχεια.
