Πριν από μία πενταετία, στεκόμουν στους διαδρόμους της παιδογκολογικής κλινικής του «Ελπίδα» και παρατηρούσα, αποκαρδιωμένος, τα παιδιά που είχαν νοσήσει με καρκίνο. Τα κρανία τους γυμνά, τα κορμιά τους πρησμένα από την κορτιζόνη, περπατούσαν πλάι στους γονείς τους σέρνοντας το λεγόμενο «στατό», που συνέδεε μια οπή στο στέρνο τους με την πλαστική σακούλα της χημειοθεραπείας ή του ορού.
Τεσσάρων χρόνων, έξι, οκτώ, δέκα, δώδεκα, δεκατεσσάρων, όλες οι παιδικές ηλικίες εκεί μέσα είχαν μπει σε μια διαδικασία βίαιης μύησης στα δεδομένα της ζωής: τον πόνο, τη φθορά, τον ίδιο τον θάνατο. Στους οκτώ μήνες που περάσαμε μέσα εκεί με την τετράχρονη κόρη μας, είδαμε ένα αγόρι 13 ετών να πεθαίνει στο διπλανό μας δωμάτιο…
Στεκόμουν στους διαδρόμους του «Ελπίδα», λοιπόν, και σκεφτόμουν ότι η εικόνα ενός παιδιού σε μια τέτοια κατάσταση είναι η απόδειξη ότι Θεός δεν υπάρχει. Δεν μπορεί να υπάρχει και να επιτρέπει να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Είμαστε μόνοι μας σε αυτόν τον λάκκο. Κι έπειτα, η σκέψη: Γιατί να φέρνεις παιδιά σε έναν τέτοιο κόσμο;
Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι εύκολα. Δεν επιδέχονται εύκολες απαντήσεις, εκτός κι αν κάποιος, λόγω χαρακτήρα, θέλει οπωσδήποτε να καταλήξει στον αφορισμό του και να τελειώνει. Σεβαστό, αλλά δεν με αφορά αυτή η στάση. Η ανησυχία είναι και πηγή έμπνευσης. Δεν θέλω να τελειώνω με τίποτα, διότι ίσως έτσι τελειώσω εγώ ο ίδιος πριν της ώρας μου.
Η αλήθεια είναι ότι αυτό που διδάσκει η άμεση ανθρώπινη εμπειρία μας –η οποία, βεβαίως, είναι πολύ περιορισμένη– είναι πως μέσα στο σύμπαν το φαινόμενο της ζωής πάνω στη Γη είναι μια παρέκκλιση, μια ανωμαλία. Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, η ζωή, έτσι όπως υπάρχει πάνω στη Γη, είναι κάτι που μοιάζει εκτός προγράμματος σε ολόκληρο το γνωστό σύμπαν. Και όμως, η Γη σφύζει από ζωή. Αλλά μέσα στο όργιο αυτό της ζωής φωλιάζουν λογής λογής φρίκες – ο παιδιατρικός καρκίνος, για παράδειγμα. Ενα γενετικό «τσαφ» και το αθώο, ανυποψίαστο παιδί τραβάει για τον τόπο του μαρτυρίου του.
Συχνά βρίσκω μια απίστευτη κατάφαση της ζωής μέσα από τη μουσική ή τη θάλασσα ή τον έναστρο ουρανό ή μέσα από όλα αυτά μαζί. Μια πιο συγκεκριμένη απάντηση, όμως, μου την έδωσε η εννιάχρονη πλέον κόρη μου, χωρίς να το θέλει, στην τελευταία μας επίσκεψη στην παιδογκολογική για τον τακτικό της έλεγχο. Είδε ένα παιδί που ακόμα νοσηλευόταν, χωρίς μαλλιά, πρησμένο, με το στατό, πλάι στη μαμά του. Κλονίστηκε. Η υπεύθυνη της ψυχοκοινωνικής ομάδας τη διαβεβαίωσε πως το κοριτσάκι ολοκλήρωνε τη θεραπεία του και πήγαινε μια χαρά. Της είπα ότι το είχε περάσει και η ίδια και πόσο καλά είναι τώρα. «Το θυμάμαι», απάντησε, «αλλά δεν θέλω να το περνάνε και άλλα παιδιά».
Αυτό, από μόνο του, είναι μια απάντηση. Μια καταφατική απάντηση στη ζωή. Στη ζωή και στις φρίκες της.
