Παραμένουμε στον αστερισμό του βιβλίου «Καθημερινή φιλοσοφία. Πέντε μαθήματα από την εποχή μας» (εκδ. Παπαδόπουλος, 2020) του Αλέξη Παπάζογλου. Στεκόμαστε στο δεύτερο κεφάλαιο, το οποίο τιτλοφορείται: «Είναι ηθικό να κάνει κανείς παιδιά στην εποχή μας;».
Το ερώτημα τίθεται κυρίως εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, δεδομένου ότι «υπάρχουν ενδείξεις ότι η ζωή στο κοντινό μέλλον μπορεί να είναι πολύ χειρότερη απ’ ό,τι σήμερα».
Ωστόσο, η «αντι-γενεσαϊκή» φιλοσοφία («του φιλοσοφικού κινήματος που συμφωνεί με το αρχαίο ρητό και πιστεύει πως θα ήταν καλύτερο για όλους μας να μην είχαμε γεννηθεί» – όπου «αρχαίο ρητό», κυρίως ο στίχος από τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ») έχει τη βάση της σε μια πιο υπαρξιακή στάση ανεξαρτήτως κλιματικής κρίσης.
Ο συγγραφέας παραπέμπει στον πιο χαρακτηριστικό εκπρόσωπο αυτής της «σχολής», τον Νοτιοαφρικανό στοχαστή Ντέιβιντ Μπέναταρ, συγγραφέα του βιβλίου «Better Never to Have Been. The Harm of Coming into Existence» (Oxford University Press, 2006 – αμετάφραστο στα ελληνικά ακόμα). Χοντρικά, αυτό που λέει ο Μπέναταρ είναι ότι το ποσοστό της δυστυχίας, ακόμα και αν είναι μικρότερο από εκείνο της ευτυχίας, στιγματίζει κάθε άνθρωπο, συνεπώς, «ο μόνος σίγουρος τρόπος να εγγυηθούν οι γονείς πως τα παιδιά δεν θα υποφέρουν ποτέ είναι να μην τα φέρουν στη ζωή».
Για τον Μπέναταρ, η ασυμμετρία μεταξύ αρνητικών και θετικών εμπειριών είναι θεμελιώδης για την ανθρώπινη ύπαρξη. Επιπλέον, ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος σε τεράστιο βαθμό για τα βάσανα όλων των άλλων πλασμάτων στον πλανήτη, ενώ, στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, κάθε νέο παιδί που γεννιέται είναι μια επιπλέον σοβαρή επιβάρυνση για τον πλανήτη.
Στο επιχείρημα του Μπέναταρ, ο Παπάζογλου παραθέτει το αντεπιχείρημα της Καναδής στοχάστριας Κριστίν Οβερολ, η οποία τονίζει ότι «δεν υπάρχει καλύτερη ή χειρότερη μοίρα για κάποιον που δεν υπάρχει». Προτείνει, λοιπόν, τη διερεύνηση του ζητήματος διά της ηθικής οδού, η οποία έχει διακλαδώσεις. Από το ευρύ αυτό πλαίσιο, συγκρατούμε μια παράμετρο: Οι νέες γενιές είναι πιο ευαισθητοποιημένες απέναντι στην κλιματική αλλαγή, συνεπώς είναι μάλλον θετικό να έρθουν στον κόσμο παιδιά που θα συμβάλουν στην ανατροπή αυτής της κατάστασης.
Ο Παπάζογλου επισημαίνει το πιο σημαντικό: «Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αποφασίζουν αν θα κάνουν παιδιά ύστερα από στατιστική ανάλυση των πιθανών συνεπειών», ενώ, στη συνέχεια, βρίσκει καταφύγιο στη σκέψη του Καντ: «Για τον Καντ, κάθε άνθρωπος έχει απόλυτη αξία ανεξάρτητα από τις πράξεις του και τις συνέπειες της ύπαρξής του. Επομένως, όταν φέρνουμε ένα παιδί στη ζωή, δημιουργούμε κάτι που έχει απόλυτη αξία».
Θα κλείσουμε αύριο με κάποιες πιο βιωματικές, προσωπικές σκέψεις πάνω στο δύσκολο αυτό ζήτημα.
