Εχοντας πάλι φτάσει σ’ εκείνο το σημείο όπου τα διεθνή νέα είναι σκοτεινό τούνελ, ψαχούλευα μήπως βρω τίποτα ελπιδοφόρο να το πω και σ’ εσάς. Κι έτσι έπεσα πάνω στα λόγια της Λόρεν Γκροφ. Η Γκροφ είναι συγγραφέας του Μάτριξ (εκδ. Πόλις) και άλλων βιβλίων που γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία σε πολλές χώρες. Παράλληλα, είναι ιδιοκτήτρια ενός ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου στην Αμερική. Μιλώντας στο Louisiana Channel (6 Φεβρουαρίου, 2025, Writer Lauren Groff) η Γκροφ είπε πως οι ριζοσπάστες του καιρού μας είναι ήσυχοι άνθρωποι. Βιβλιοπώλες και βιβλιοπώλισσες, βιβλιοθηκονόμοι, δάσκαλοι και δασκάλες στα σχολεία. Τι ζεστή σκέψη! Παραγνωρισμένα επαγγέλματα, παλιομοδίτικα και ρομαντικά, που φέρνουνε χασούρα, ησυχία κι απόσυρση, αυτά βρήκε να εξυμνήσει η Γκροφ.
Αν σκεφτείς ότι όση ώρα διαβάζεις δεν δουλεύεις αμισθί και δωρεάν για κάποιον τεχνολογικό κολοσσό που χειρίζεται τα συναισθήματά σου, έχεις ήδη κέρδος. Αλλά ας σκεφτούμε τα βιβλιοπωλεία και ως χώρους πολιτικούς όπου επεξεργαζόμαστε μοναχικά και πλάι σ’ άλλους σκέψεις με την άνεσή μας. «Θέλαμε ν’ ανοίξουμε ένα βιβλιοπωλείο με τον άνδρα μου, επειδή στην κοινότητά μας δεν υπήρχε κάποιο».
Τα μικρά βιβλιοπωλεία είναι η καρδιά της γειτονιάς. Ενα μέρος να πεις μια κουβέντα προτού βυθιστείς στην ανάγνωση. Παρακινούμενοι από τις απαγορεύσεις βιβλίων στην Αμερική, η Γκροφ κι ο άντρας της άνοιξαν το μαγαζάκι τους. Μην μπερδεύεστε που ακούτε διαρκώς «ελευθερία του λόγου» κι ελευθερία δεν βλέπετε. Η ελευθερία του λόγου στην Αμερική υπό τη νέα ηγεσία αφορά το πώς οι τεχνο-ολιγάρχες θα δρουν ανενόχλητοι και πώς θα παρεμβαίνουν στα εσωτερικά της Ευρώπης και στις εκλογές της Γερμανίας ή άλλων χωρών. Δεν αφορά τη διάδοση της σκέψης.
«Ετσι, ανοίξαμε τη μικρή μας επιχείρηση. Οι μικρές επιχειρήσεις αρέσουν και στους συντηρητικούς. Εμείς θέλαμε να είμαστε ένα μέρος απόλυτης ανοχής». Η Φλόριντα δεν είναι μόνο ένα πράγμα. «Θέλουμε να πούμε κι άλλες ιστορίες», προτάσσοντας τα βιβλία που δεν επικεντρώνονται σε λευκούς, που μιλούν μ’ άλλον τρόπο για τη σεξουαλικότητα και που απειλούν το status quo. «Είναι πολύ διασκεδαστικό, αλλά δουλεύω πάρα πολύ και είμαι πτώμα. Πιστεύω ότι κάποτε το βιβλιοπωλείο θα πάρει μπρος κι εγώ θα καταφέρω να κοιμηθώ, όμως ναι, τα βιβλιοπωλεία είναι πολιτικοί χώροι».
Οι βιβλιοπώλες παλεύουν για την ελευθερία του λόγου, ισχυρίστηκε. Αυτοί υψώνουν ανάστημα στις απαγορεύσεις έργων, αυτοί υπερασπίζονται τ’ αγαπημένα τους βιβλία (σκεφτείτε, λέει, τον «Οδυσσέα» του Τζόυς όταν πρωτοβγήκε). Θα προσέθετα ότι οι σωστοί βιβλιοπώλες υπερασπίζονται ακόμη και τα βιβλία που δεν συμπαθούν, εάν αισθανθούν ότι απειλείται η ελεύθερη διακίνηση ιδεών. Θα ισχυριζόμουν μάλιστα ότι όλοι οφείλουμε να αφιερώνουμε λίγο χρόνο παίζοντας με απόψεις που δεν είναι οι δικές μας, εάν υποτεθεί πως έχουμε δικές μας.
Πάρτε για παράδειγμα τους ανθρώπους που διοικούν τις λέσχες ανάγνωσης στη χώρα μας. Είναι εμψυχωτές μιας προσπάθειας (χωρίς καμία στήριξη, χρηματοδότηση ή μέριμνα) να δημιουργηθούν κοινότητες εντός κι εκτός Διαδικτύου όπου οι άνθρωποι συζητούν ελέυθερα. Οι συμμετέχοντας κυρίως πάνε για την παρέα. Και για να βρουν κίνητρο να διαβάσουν επιτέλους το «Μαγικό Βουνό» ή τον Χέρμαν Μπροχ (που κι εγώ τον έμαθα από τη λέσχη ανάγνωσης του περιοδικού «Βλάβη»).
«Ως ανεξάρτητοι ιδιωτικοί χώροι τα βιβλιοπωλεία έχουν τη δυνατότητα να είναι πραγματικά ριζοσπαστικα. Είναι ένας τρόπος να προσφέρουμε εναλλακτικά οράματα για τον κόσμο», λέει η Γκροφ. Τα βιβλιοπωλεία αλλάζουν σ’ όλες τις χώρες. Πουλάνε όχι μόνο βιβλία, αλλά και αποδοχή και ατμόσφαιρα. Γι’ αυτό το βιβλιοπωλείο όπου νιώθεις άβολα ή απολογούμενος είναι μία αντίφαση! Ανθρωποι που θέλουν να περάσουν ανενόχλητοι το απόγευμα σιωπώντας πλάι σ’ αγνώστους, όταν όλα τ’ άλλα μέρη στην πόλη τρέπονται σε κακόηχα μπαρ. Σε μία πλήρη αντιστροφή του κλίματος που επωάζεται, στα βιβλιοπωλεία-καφέ συχνάζουν κορίτσια ή γυναίκες με το βιβλίο τους, πίνουν ποτό ή τρώνε το γλυκό τους και απλώς υπάρχουν ή ξεφυλλίζουν.
Στην Αθήνα μάλιστα έχουν ανοίξει διάφορα βιβλιοπωλεία-καφέ τα τελευταία χρόνια, ορισμένα και από γυναίκες. Εχουν άλλο κλίμα, δεν είναι όπως παλιά που έμπαινες κάπου κι ο βιβλιοπώλης κοίταζε να σου εξηγήσει πράγματα και να στο παίξει ανώτερος, ψαγμένος και μυστηριώδης. Αυτό το επιχειρηματικό μοντέλο, μάλλον, το ξεπέρασε η εποχή. Τα ατμοσφαιρικά βιβλιοπωλεία ως χώρους αποδοχής, πολιτικοποίησης και ηρεμίας εκτός Διαδικτύου είναι μάλλον αυτό που αναζητούν όσοι δεν ψωνίζουν απ’ τους κολοσσούς.
