Πού είχαμε μείνει προχθές; Στη Γη να οργιάζει μετά την εξαφάνιση της ανθρωπότητας. Η φύση βρίσκεται σε οίστρο. Κανένα αμέριμνο ζώο στη γη, στη θάλασσα ή στον αέρα δεν θρηνεί τον άνθρωπο. Πένθος δεν υπάρχει. Ο ήλιος ανατέλλει και δύει, αλλά χρόνος δεν υπάρχει πλέον. Δεν υπάρχει κανείς για να τον μετρήσει· κανένας για να αγχωθεί. Ωραία· μήπως, εντέλει, δεν θα έπρεπε να τεκνοποιούμε και να αφήσουμε το είδος μας να διαλυθεί ησύχως;
Ο καθηγητής Φιλοσοφίας Στέλιος Βιρβιδάκης –που περιποιεί τιμή στη στήλη παρακολουθώντας την– μου τηλεφώνησε για να μου θυμίσει ένα αξιόλογο βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει το 2020 από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος: «Καθημερινή φιλοσοφία. Πέντε μαθήματα από την εποχή μας» του Αλέξη Παπάζογλου, βιβλίο που συνδέει βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα με πολιτικές, κοινωνικές και ιστορικές συγκυρίες της σήμερον. Το δεύτερο κεφάλαιο τιτλοφορείται: «Είναι ηθικό να κάνει κανείς παιδιά στην εποχή μας;» (Ο κ. Παπάζογλου μας υπενθυμίζει την περίπτωση Ινδού επιχειρηματία, ο οποίος μήνυσε τους γονείς του μόνο και μόνο επειδή τον γέννησαν χωρίς τη συγκατάθεσή του…)
Η αλήθεια είναι ότι όταν έχεις ήδη κάνει παιδιά –όταν τα έχεις δει, αγκαλιάσει– το ερώτημα είναι άνευ νοήματος. Είναι αδύνατον να διανοηθείς πια τη ζωή σου χωρίς αυτά. Δεν ξέρω, όμως, πώς είναι για όσους παραμένουν ακόμη άτεκνοι σήμερα, το 2025. Με μια κλιματική αλλαγή να μας δείχνει τα δόντια της, τους πολέμους να θεριεύουν, τους αυταρχικούς ηγέτες να γιγαντώνονται και την τεχνητή νοημοσύνη να εξελίσσεται επικίνδυνα – γιατί να θέλεις να φέρεις μια ζωή σε έναν τέτοιο κόσμο;
Στο επίμαχο κεφάλαιο του Αλέξη Παπάζογλου, το ερώτημα τίθεται πέρα από εποχές και συγκυρίες. Ο συγγραφέας μάς παραπέμπει στην απάντηση που δίνει ο Σειληνός στον Μίδα όταν ο τελευταίος τον ρωτάει για τη μοίρα του ανθρώπου. Στη «Γέννηση της Τραγωδίας» (μτφρ.: Ζήσης Σαρίκας, εκδ. Πανοπτικόν), ο Νίτσε μας μεταφέρει τον ανελέητο σαρκασμό του Σειληνού: «Ράτσα άθλια και εφήμερη, παιδί της τύχης και της ταλαιπωρίας, γιατί μ’ αναγκάζεις να σου πω εκείνο που θα ‘ταν καλύτερα για σένα να μην το ακούσεις ποτέ; Το καλύτερο απ’ όλα δεν μπορείς ποτέ να το πετύχεις: είναι το να μην έχεις γεννηθεί, το να μην υπάρχεις, το να είσαι τίποτα. Το δεύτερο καλό όμως για σένα είναι το να πεθάνεις γρήγορα» (σ. 64).
Υπάρχει και συνέχεια: Αυτό που λέει ο Χορός στο τρίτο στάσιμο του «Οιδίπους επί Κολωνώ» του Σοφοκλή: «Το να μην έχεις γεννηθεί, αυτό είναι το καλύτερο· το δεύτερο καλό, αν έχεις γεννηθεί, να πας το γρηγορότερο εκεί απ’ όπου βγήκες» (στ. 1225).
Σας αφήνω με αυτά τα feel good (sic) μηνύματα, για να συνεχίσουμε αύριο…
