Αν η συνείδηση ήταν ένα τεράστιο ατόπημα της βιολογικής εξέλιξης του ανθρώπου, καθιστώντας τον απολύτως ενήμερο για τη θνητότητά του, η συνείδηση που φαίνεται να αποκτούν σταδιακά οι «έξυπνες μηχανές», τι είναι; Αλμα προς τα μπροστά; Ή ένα ακόμα λάθος;
Λέγαμε στην αρχή της εβδομάδας ότι το παλιό δοκίμιο «Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής» (εισαγωγή: Στίβεν Κινγκ, μτφρ.: Βασίλης Πατσογιάννης, εκδ. Εστία, 2008) του Μισέλ Ουελμπέκ διαβάζεται σήμερα παράδοξα επίκαιρο. Και αυτό διότι αν μια στάση ζωής είναι αυτή ενάντια στη ζωή, ποια η σημασία της σε μια εποχή κατά την οποία η συνείδηση μιας μηχανής ενδεχομένως να υπερβεί εκείνη του ανθρώπου; Ποια η σημασία της αν, εντέλει, ο άνθρωπος συγχωνευθεί με τη μηχανή (όπως οραματίζονται εδώ και δεκαετίες τεχνολόγοι-οραματιστές), τα δεδομένα του εγκεφάλου του «ανεβούν» σε έναν υπερυπολογιστή και έτσι ζήσει αιώνια;
Ολα τα παραπάνω είναι πιθανότητες που αν γίνουν δυνατότητες (ίσως σε δεκαετίες, ίσως σε έναν αιώνα –- ίσως και ποτέ) θα καταστήσουν τη ζωή κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που γνωρίζαμε έως τώρα.
Ηδη η αίσθηση του τι είναι πραγματικό έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα μετά το Διαδίκτυο. Ηταν που ήταν εύθραυστη αυτή η αίσθηση, μετά την κυριαρχία της ψηφιακής πραγματικότητας, η σύγχυση έγινε καθολικότερη. Η πραγματικότητα εκφυλίστηκε σε τοξικότητες μεγέθους κρασοπότηρου στα πολλαπλά σύμπαντα των κοινωνικών δικτύων.
Συνεπώς, εναντίον ποιας ζωής ακριβώς να είναι κάποιος σήμερα; Ή και υπέρ; Της πραγματικής ή της ψηφιακής; Της ζωής-αλγορίθμου, που υπαγορεύει επιθυμίες και διαμορφώνει συνειδήσεις;
Από μια σκοπιά, η ζωή μοιάζει σήμερα να είναι μεταστατική: Η αναρχική λειτουργία κυττάρων, που είναι ο καρκίνος εντός του οργανισμού, οδηγεί στην αυτοκαταστροφή, όπως καλά γνωρίζουμε. Ο όγκος σκοτώνει ένα σώμα μέσω του οποίου θέλει να ζήσει. Πεθαίνει όμως μαζί με αυτό το σώμα.
Ολο αυτό συμβαίνει εντός ενός ακόμα ανησυχαστικού πλαισίου: της κλιματικής αλλαγής. Ισως να μην το έχουμε αντιληφθεί αλλά η –κατά βάσιν υποσυνείδητη– μελαγχολία ότι ίσως να είμαστε πλέον εξόριστοι στον ίδιο μας τον πλανήτη, είναι διάχυτη.
Στο βιβλίο τους «Sad Planets» (εκδ. Polity Press, 2024 – αμετάφραστο στα ελληνικά) οι καθηγητές στο πανεπιστήμιο The New School της Νέας Υόρκης Dominic Pettman και Eugene Thacker μιλούν για «αγωνία του κλίματος» (climate anxiety και climate angst), «περιβαλλοντική» και «οικολογική θλίψη» (environmental grief, eco-grief) και «οικολογική ενοχή» (eco-guilt). Αναρωτιούνται: «Είναι ο αφανισμός του ανθρώπου κάποιο μακρινό γεγονός ή ήδη συμβαίνει; Πώς κάποιος θρηνεί για ένα είδος ζωής όπως το ανθρώπινο; Και ποιος –ή τι– θα απομείνει για να πενθήσει το τέλος της ανθρωπότητας;».
Ο Λάβκραφτ ίσως να το γιόρταζε. Αλλά αυτό είναι δική του υπόθεση. Ο αισχύλειος στίχος «έστιν θάλασσα – τις δε νιν κατασβέσει;» είναι το καταφύγιο ορισμένων. Η ζωή μπορεί να είναι αφόρητη· αλλά υπάρχει η θάλασσα – προς το παρόν.
