Στον πρώτο κύκλο της τηλεοπτικής σειράς «True Detective» (ΗΒΟ, 2014), ο καταθλιπτικός αστυνομικός Ραστ Κόουλ (τον υποδύεται ο Μάθιου Μακόναχι) επιδίδεται σε υποβλητικούς μονολόγους: Η συνείδηση ως μια μοναδική ανωμαλία της φύσης, ως ένα εξελικτικό σφάλμα. Μόνη λύση, ο άνθρωπος να πάψει να αναπαράγεται.
Οι πιο υποψιασμένοι εντόπισαν την επιρροή του Τόμας Λιγκότι πάνω στον σεναριογράφο Νικ Πιτσολάτο (όχι, δεν ήμουν ένας από αυτούς· ανακάλυψα τον Λιγκότι χάρη στο «True Detective»…). Τον μνημονεύσαμε και χθες τον Λιγκότι: Αμερικανός συγγραφέας, γεννηθείς το 1953, ό,τι καλύτερο έχει βγάλει η λογοτεχνία τρόμου παγκοσμίως. Οσοι ενδιαφέρονται ας ανατρέξουν σε ένα πυκνό άρθρο του κριτικού Αλέξανδρου Ζωγραφάκη στην «Κ» («Μήπως δεν έπρεπε να γεννηθούμε;», 8.1.2019) και στο μοναδικό βιβλίο του που μεταφράστηκε και δεν έχει εξαντληθεί: «Teatro Grottesco» (μτφρ.: Χρυσόστομος Τσαπραϊλής, εκδ. Αντίποδες, 2023).
Ο Πιτσολάτο «ξεπατικώνει» εντέχνως τον Λιγκότι ως δοκιμιογράφο: Το –αμετάφραστο στα ελληνικά– «Η συνωμοσία κατά του ανθρώπινου είδους» (The Conspiracy against the Human Race, εκδ. Penguin, 2018) αναπτύσσει τις απόψεις που εκφέρει ως δικές του ο Κόουλ στο «True Detective». Και ο Λιγκότι όμως βασίζεται στις θεωρίες πεσιμιστών φιλοσόφων όπως οι Πέτερ Βέσελ Ζαπφ και Εμίλ Σιοράν («μόνο τότε έχεις καταλάβει το νόημα του κόσμου· όταν κλαις χωρίς λόγο»).
Η συνωμοσία του τίτλου παραπέμπει σε αυτή τη θεώρηση: Η συνείδηση ως λάθος της εξέλιξης· το ανθρώπινο είδος δεν αξίζει να ζει. «Επισήμως», γράφει ο Λιγκότι, «δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από τον θάνατο. Ανεπισήμως, υπάρχει μια αφθονία από τέτοιες καταστάσεις. Για μερικούς ανθρώπους, και μόνο το να ζεις με τη σκέψη ότι κάποτε θα πεθάνεις είναι μοίρα χειρότερη κι απ’ τον ίδιο τον θάνατο».
Στο βιβλίο του «Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής» (εισαγωγή: Στίβεν Κινγκ, μτφρ.: Βασίλης Πατσογιάννης, εκδ. Εστία, 2008), ο Μισέλ Ουελμπέκ, αναφερόμενος στο μυθοπλαστικό σύμπαν του Λάβκραφτ, γράφει: «Η ζωή δεν έχει, φυσικά, κανένα νόημα. Ούτε όμως κι ο θάνατος». Παραθέτει μια παράγραφο διηγήματος του Λάβκραφτ: «Η ζωή είναι κάτι μυσαρό. Και πίσω της, πίσω απ’ όσα γνωρίζουμε γι’ αυτήν, πετιούνται οι λάμψεις μιας δαιμονικής αλήθειας που κάνουν τούτη τη ζωή χίλιες φορές απεχθέστερη».
Η γνώση του θανάτου, η επίγνωση ενός παγερά αδιάφορου σύμπαντος, είναι το τίμημα που πληρώνουμε για τη συνείδηση. Τι αποκτούν οι πρωτόπλαστοι με το που δοκιμάζουν από το απαγορευμένο Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού; Συνείδηση της γύμνιας τους· επίγνωση της θνητότητάς τους.
Στην εποχή μας, με όλη αυτή τη συζήτηση περί τεχνητής νοημοσύνης, το θέμα της συνείδησης βαραίνει ακόμα περισσότερο. Μήπως, στον αιώνα της τεχνολογικής εξέλιξης, με τις «έξυπνες μηχανές», η ζωή γίνεται ακόμα πιο αφόρητη; Η συνέχεια αύριο.
