Λέγαμε χθες, με αφορμή το «Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής». Εισαγωγή: Στίβεν Κινγκ, μτφρ.: Βασίλης Πατσογιάννης, εκδ. Εστία, 2008) του Μισέλ Ουελμπέκ, ότι στην εισαγωγή του ο Κινγκ ναι μεν διαφωνεί σε διάφορα με τον Γάλλο ομότεχνό του, συμφωνεί όμως σε δύο βασικά θέματα: το ένα είναι η δύναμη της λογοτεχνίας του Λάβκραφτ. Το δεύτερο είναι ότι, όντως, «τα βιβλία του Λάβκραφτ εναντιώνονται στον κόσμο και στη ζωή».
Πώς γίνεται κάτι τέτοιο; Ο Κινγκ μας υπενθυμίζει ότι δεν είναι μόνον ο Λάβκραφτ. «Η λογοτεχνία του παράδοξου, του τρομακτικού και του υπερφυσικού απευθύνει ένα βροντερό ΟΧΙ στον κόσμο έτσι όπως είναι στην πραγματικότητα, έτσι όπως ο κόσμος αυτός τη θέλει να είναι».
Θα προσθέσουμε το εξής: Δεν είναι μόνον το συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας που κραυγάζει «όχι» στη ζωή – τουλάχιστον έτσι όπως αυτή μας παρουσιάζεται. Δεν είναι μόνον οι συγγραφείς τρόμου· δεν είναι μόνον οι αναγνώστες, καθώς και οι θεατές ταινιών αυτού του είδους. Είναι όλοι όσοι ερεθίζονται από αφηγήσεις και έργα τέχνης. Δηλαδή, ένα τεράστιο ποσοστό του ανθρώπινου είδους. Ως γνωστόν, ο άνθρωπος είναι εθισμένος στις ιστορίες, αληθινές και μη. Τρομακτικές ή μη.
Γιατί; Η απάντηση πάει πολύ πίσω. Και τίθεται με ένα ερώτημα: Γιατί ο αρχαίος αισθανόταν συνεπαρμένος παρακολουθώντας τον Οιδίποδα να ξεριζώνει τα μάτια του; Γιατί έφευγε από το θέατρο με ένα ανάμεικτο αίσθημα δέους και λύτρωσης; Τα εξήγησε όλα ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του. Ολα όμως.
Αλλά αυτό το «εναντίον της ζωής, εναντίον του κόσμου» που καλοπροαίρετα (και σαγηνευμένος πέρα ώς πέρα) καταλογίζει ο Ουελμπέκ στον Λάβκραφτ είναι κάτι πιο σκοτεινό: Η ζωή (αυτό το δώρο, όπως συνηθίζουμε να λέμε, που μας δίνεται μία φορά – η πρώτη είναι και η τελευταία) ιδωμένη ως κάτι αφόρητο. Και ο κόσμος ως ένα εχθρικό μέρος. Ο Λάβκραφτ εδώ βρίσκεται. Και ο Ουελμπέκ αισθάνεται ολοφάνερα συγγενής του.
Ο Λάβκραφτ (το πορτρέτο του μας το δίνει συνοπτικά αλλά αριστοτεχνικά ο Ουελμπέκ, ειδικά στο δεύτερο μέρος του βιβλίου) υπήρξε συντηρητικός, αντιδραστικός, ρατσιστής, απεχθανόταν τις αλλαγές, την πρόοδο, την εξέλιξη, το εμπόριο και την ερωτική επιθυμία. Παντρεύτηκε μία φορά – ο γάμος κατέληξε σε φιάσκο εξαιτίας οικονομικών δυσχερειών, εξαιτίας της αποξένωσης που βίωσε στη μεγαλούπολη. Γύρισε με την ουρά στα σκέλια στο πατρικό του. Ουσιαστικά δεν μεγάλωσε ποτέ του – αλλά όχι με τον χαριτωμένο, αθώο τρόπο του Πίτερ Παν…
Ουελμπέκ: «Αν αγαπάς τη ζωή, δεν διαβάζεις. Ούτε πας σινεμά, βέβαια. Ο,τι κι αν λένε, το καλλιτεχνικό σύμπαν είναι, λίγο πολύ, για εκείνους που έχουν βαρεθεί τη ζωή».
Αβασάνιστοι αφορισμοί; Ενδεχομένως. Ομως, ομολογουμένως (αν κρίνουμε και από τα σχόλια και τα μηνύματα των αναγνωστών της στήλης), πρόκειται για μια ερεθιστική κουβέντα. Η συνέχεια αύριο.
