Πριν από λίγες ημέρες το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανανέωσε παλαιότερη δημοσίευσή του για τη στεγαστική κρίση (Rising Housing Costs In The EU: the facts, European Parliament, Topics) προκειμένου να εισαγάγει περισσότερα δεδομένα. Πώς υπολογίζουν εάν η στέγη είναι ακριβή; Συσχετίζοντας τα εισοδήματα των πολιτών και το κόστος της στέγης, λέει η έρευνα και προχωράει ήδη από την εισαγωγή σε αναφορά στην Ελλάδα: 31% των Ελλήνων που ζουν σε πόλη διαθέτουν περισσότερο από 40% του εισοδήματός τους σε κόστη στέγης. Οι Σλοβάκοι που το παθαίνουν αυτό είναι μόλις 6%.
Οι νέοι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τη γονεϊκή εστία κατά μέσον όρο στην ηλικία των 26,3. Αυτό βέβαια είναι ένας μέσος όρος, λέει η καλή έρευνα. Σε κάποιες χώρες το τοστ ζαμπόν – τυρί και η πορτοκαλάδα της μαμάς μαζί με το κόστος της στέγης κρατάνε τα «παιδιά» στη φωλιά. Στα 30,6 εγκαταλείπουν οι Ελληνες και οι Ελληνίδες τη γονεϊκή εστία, με ό,τι αυτό σημαίνει για το μυαλό, την ψυχή τους, τις κοινωνικές επαφές, την ανάπτυξη της ολόδικής τους προσωπικής ζωής, την ικανότητά τους να βάζουν πλυντήριο, να κάνουν λάθη και να μαθαίνουν από αυτά. Το εύρημα αντικατοπτρίζει, φυσικά, και τους χαμηλούς μισθούς και την αναντιστοιχία επιθυμιών/προσόντων και προσφερόμενης απασχόλησης.
Φινλανδία, Δανία, Ολλανδία, Σουηδία: τα παιδιά φεύγουν γύρω στα 20. Μη νομίσετε ότι πάνε και μένουν σε τίποτα παλάτια. Συνήθως μένουν με πολλά άτομα σε σπίτια με βασικές παροχές. Ενδέχεται να σπουδάζουν και παράλληλα να κάνουν κάποια σκληρή δουλειά. Αλλά μαθαίνουν έτσι να δουλεύουν χωρίς να γκρινιάζουν. Και μαθαίνουν να συνυπάρχουν, όπως όπως, με εντάσεις και ακατάστατους κοινόχρηστους χώρους, με άλλα πρόσωπα. Επίσης, τη σκληρή δουλειά στα εικοσικάτι τη νιώθεις αλλιώς. Παίρνεις λίγα λεφτά και σου φαίνεται πως κατέκτησες τον κόσμο – και έτσι είναι, αρκεί η παγίδα της «πρώτης δουλειάς» να μη διαρκεί αιώνια.
Πίσω στη χώρα μας, πλέον η ζωή είναι σκανδαλωδώς ακριβή όχι μόνο για τους Ελληνες, αλλά και για αρκετούς ξένους. Μη προνομιούχοι μετανάστες μας εγκαταλείπουν. Προνομιούχοι ξένοι που κατοικούν στη χώρα και συγκροτούν μια ζωηρή κοινότητα εκπατρισμένων βλέπουν την άνοδο των τιμών με στραβό μάτι. Σύμβολο για την όλη κατάσταση είναι η Σαντορίνη που έχει έρθει στο προσκήνιο λόγω των βασανιστικών σεισμών.
Ενας τόπος διακοπών που δεν απευθύνεται σχεδόν σε κανέναν «μέσο Ελληνα» και «μέσο Ευρωπαίο» και που δεν έχει γιατρούς, νοσοκομεία, σχολεία, ιατρεία ή διόδους εκκένωσης για όσους ζουν εκεί. Στο άμεσο μέλλον ίσως δεν έχει και νερό. Προσωπικά δεν έχω πάει ποτέ. Ξέρω κάποιους που ’χουν πάει να δουλέψουν σεζόν.
Η έρευνα του Ευρωκοινοβουλίου, περιορισμένη από τη φύση της, αφήνει εκτός πεδίου παράγοντες που κάνουν τη ζωή των ανθρώπων στην Ελλάδα λιγότερο ζεν. Θα έπρεπε να συνυπολογίσει κανείς τον ασφυκτικό κλοιό της ελληνικής οικογένειας (αλλά αυτό δεν μετριέται), θα έπρεπε να βάλει μέσα τα κόστη μετάβασης από και προς την εργασία που για πολλούς ανθρώπους είναι μεγάλα λόγω της επικράτησης της κουλτούρας της ανθυγιεινής, ακριβής και αντικοινωνικής μετακίνησης με αμάξι. Θα έπρεπε να συνεκτιμήσει τις ανωμαλίες της αγοράς εργασίας στη χώρα, την έλλειψη κουλτούρας αποταμίευσης κ.λπ. κ.λπ. Δύσκολο να ποσοτικοποιήσει κανείς μια ολόκληρη αίσθηση για το πώς κυλάει η ζωή.
Τις προάλλες άνοιξα Guardian και είχε άρθρο για το sisu. Είναι λέει φινλανδική ιδέα. Μέσα από τη σκανδιναβική και εξωτική σαγήνη του το sisu λάμπει στα κανάλια της βιομηχανίας του lifestyle. Είναι κάτι σαν αντοχή μαζί με επιμονή. Αυτό που «ενεργοποιείται μέσα σου όταν δεν έχεις τίποτα». Μπορούν να πάνε οι γκουρού του lifestyle σε διάφορες λοφοπλαγιές της Ελλάδας να ψάξουν sisu. Οι άνθρωποι δεν θα ’χουν να τους πουν καμία συνεκτική θεωρία για το τι ενεργοποιείται μέσα σου, σφίγγεις τα δόντια και αντέχεις. Αλλά όσοι τα έχουν βγάλει πέρα σε ένα μέρος που παραπλανά με τον καιρό και τις ταβέρνες του έχουν πολύ sisu.
