Οι τραγωδίες των τελευταίων χρόνων –αυτές που συγκλονίζουν με τον μεγάλο αριθμό αδικοχαμένων αλλά και με το πόσο εύκολα θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί το κακό– έχουν μια άμεση συγγένεια. Τα τοπωνύμια Μάτι, Πύλος και Τέμπη έγιναν συνώνυμα για το τι συμβαίνει όταν η «λειτουργική ανικανότητα» της πολιτείας μας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κατάσταση που απαιτεί άρτια μέθοδο, άριστη εκπαίδευση και προσωπική υπευθυνότητα. Οσα αποκαλύπτονται για τις υποθέσεις αυτές δείχνουν πως η ανοχή για την προχειρότητα, το βόλεμα και η νοοτροπία της ελάχιστης προσπάθειας οδηγούν στην εξοικείωση με τον κίνδυνο, στην εθελοτυφλία, στην αδυναμία να αποτρέψουμε την καταστροφή και –ακόμη χειρότερο– να μάθουμε απ’ αυτήν ώστε να αποφύγουμε την επόμενη. Η άμεση αντίδραση των υπευθύνων πάντα είναι να ισχυριστούν ότι αυτά συνέβησαν και σε προηγούμενες κυβερνήσεις, ότι συμβαίνουν και σε άλλες χώρες. Αναζητούν αποδιοπομπαίο τράγο ή τραβούν την προσοχή σε κάποια άλλη υπόθεση, ώστε να μπορέσουν να υποτιμήσουν τη δική τους ευθύνη. Ετσι, η κάθαρση που έχει ανάγκη η κοινωνία δεν έρχεται, ενώ τα αισθήματα της ανασφάλειας και της αδικίας ενισχύονται. Καλλιεργείται μια αντίληψη πως όλοι μπορούμε να αποποιούμεθα τις ευθύνες μας, επειδή πιστεύουμε πως είμαστε θύματα «του συστήματος» (οπότε γιατί να μας νοιάζει να κάνουμε καλά τη δουλειά μας;). Πιστεύουμε πως η «δικαιοσύνη» είναι επιλεκτική, πως η καταδίκη, η απαλλαγή, ή και η επιβράβευση, δεν εξαρτώνται απ’ ό,τι κάνουμε, αλλά από τη σχέση μας με την εξουσία.
Οι κυβερνήσεις δεν θα έπρεπε να επικεντρώνονται στην «προσωπική ευθύνη» όταν, με δική τους ευθύνη, διαμορφώθηκε και συντηρείται μια αντίληψη πως μόνο τα κορόιδα παίρνουν ρίσκα για το συλλογικό καλό, μόνο τα κορόιδα νοιάζονται για το καλύτερο αποτέλεσμα, σε όποιον τομέα απασχολούνται. Ολοι πιστεύουμε πως όσα λάθη και αν γίνουν στο πεδίο, εάν τις συμφέρει οι κυβερνήσεις καλύπτουν την όποια ευθύνη (όπως φάνηκε τελευταίως πάλι στην υπόθεση της Πύλου). Κάθε πολιτική διαχείριση καταστροφών ενισχύει την πεποίθηση πως δεν μπορούμε να περιμένουμε βελτίωση της κατάστασης. Ετσι, πορευόμαστε με ένα κράτος που παρά τις όποιες «ψηφιακές» βελτιώσεις, λειτουργεί στοιχειωδώς, που η ελάχιστη αυτή λειτουργικότητα καλύπτει τη συστημική ανικανότητα που μας θέτει σε κίνδυνο ανά πάσα στιγμή.
