Αν σάς έλεγαν να βρείτε μια εικόνα που να μεταδίδει με ακρίβεια ένα συλλογικό αίσθημα ανασφάλειας, ένα κλονισμό της πίστης στα πράγματα, τι θα λέγατε; Ποια στιγμή της εβδομάδας που πέρασε στη χώρα μεταδίδει καλύτερα για εσάς το συναίσθημα «δεν νιώθω ασφαλής;». Πού μπορεί να πάει κανείς, με το μυαλό ή με τα πόδια του, για να δει πολίτες που αισθάνονται πως διάφορα συστήματα δεν λειτουργούν;
Η πρώτη σκέψη που μού ‘ρχεται στο νου είναι τα νησιά. Συγκεκριμένα ένας κάτοικος Σαντορίνης που τις προάλλες βγήκε στο ραδιόφωνο, σε μία απογευματινή εκπομπή που άκουγα καθώς διάβαζα. Συνήθως το κλείνω όταν βγάζουν κάποιον. Αλλ’ αυτός μού τράβηξε την προσοχή. Δεν έχω πάει ποτέ στη Σαντορίνη. Δεν χρειάστηκε να δουλέψω σεζόν ως τώρα, αν και έχω κάνει χαζές δουλειές, ενώ για διακοπές δεν υπήρχε ποτέ αυτό το ενδεχόμενο. Δεν μ’ αρέσει να πληρώνω τόσα πολλά για φαγητά που ξέρω να τα φτιάχνω κι εγώ. Αμοργός, Σαντορίνη, δεν μού λένε τίποτα. Καμία σύνδεση. Αλλά ο κάτοικος Σαντορίνης έλεγε πάνω κάτω το ίδιο!
Ήταν ένας κύριος ο οποίος γεννήθηκε και μεγάλωσε εκεί πέρα και έχει και παιδιά κι ένιωθε αποσυνδεδεμένος από το μέρος. Η φωνή του είχε μέσα αγωνία, αλλά την ήλεγχε και με μεγάλη αυτοσυγκράτηση έλεγε πως αρπάζει την ευκαιρία που του δόθηκε, να βγει, δηλαδή, στη ραδιοφωνική εκπομπή, για να πει πως δεν είναι μόνο οι σεισμοί, τα σχέδια εκκένωσης που λείπουν, οι ανύπαρκτες δίοδοι διαφυγής, αλλά κι οι δρόμοι, τα νοσοκομεία, οι ελλείψεις γιατρών-κι αυτά είναι ζητήματα μόνιμα. Αν πάθει κανείς κάτι, κοιτάζει λίγο το εκκλησάκι της Παναγίας κλπ. Είναι πολύ ακριβά, είπε. Το είπε αυτό για το μέρος όπου ζει όλη του τη ζωή-δεν είναι επισκέπτης!
Αυτή η αποξένωση από τα μέρη, η αίσθηση ότι τα πράγματα δεν σε περιλαμβάνουν, είναι οικεία και στους Αθηναίους. Σχετίζεται με το πόσο κοστίζουν διάφορα φαγητά, σπίτια και καφετέριες που είχανε συνηθίσει. Να βγεις σ’ ένα μπαρ ή σ’ ένα καφενείο, δεν θεωρείτο ποτέ καμία πολυτέλεια γι αυτούς. Να νοικιάσουν ένα μικρό σπιτάκι με στοιχειώδεις παροχές, παλιά κουφώματα και μπαλκονάκι, δεν ήταν δα και «επένδυση». Ο κλονισμός είναι διαρκής. Κάτι δεν λειτουργεί. Έτσι, συρρικνώνεται η ζωή χιλιάδων νέων ανθρώπων που δεν έχουν δουλειά ή που δεν μπορούν να πιάσουν δικό τους σπίτι.
Αν έψαχνα, όμως, να βρω πραγματικά, μια εικόνα, μια στιγμή μέσα στην εβδομάδα που για μένα συμβολίζει μία συλλογική αίσθηση ανασφάλειας, θα κοίταζα στην κατάρρευση των υποδομών. Και εάν δεν ήθελα να γράψω δέκατη φορά για τα Τέμπη (αν και θα χρειαστεί κι αυτό), εάν, ας πούμε, δεν ήθελα να μιλήσω για το πόσο χάλια και ακριβό είναι το ίντερνετ ή για το πώς είναι οι τράπεζες στην Ελλάδα σε σχέση μέ άλλες χώρες όπου έχω ζήσει, εάν εστίαζα σ’ ένα μόνο απλό πράγμα, καθημερινό, θα διάλεγα τον ηλεκτρικό που βρωμάει.
Ειλικρινά σάς λέω βρωμάει. Και μην πείτε τίποτα ρατσιστικό. Δεν βρωμάει λόγω των ανθρώπων που τον χρησιμοποιούν που είναι αξιοπρεπείς, απλοί άνθρωποι που μεταβαίνουν από και προς την εργασία τους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι πολύ υπομονετικοί, αλήθεια τώρα, είναι άγιοι. Διδάσκονται καθημερινά το χαμήλωμα των προσδοκιών τους, εκπαιδεύονται σε κάθε στριμωξίδι, σε κάθε συρμό που βουίζει από την παλαιότητα να μην περιμένουν και πολλά. Ο ηλεκτρικός απλώς βρωμάει και δεν είναι καν καλοκαιράκι.
Ο ηλεκτρικός που βρωμάει, λοιπόν, αυτό είναι για μένα το σύμβολο της διάχυτης ανασφάλειας. Ο συρμός που βγάζει την ανηφόρα με δυσκολία. Που δεν έχει ποτέ κόκκινο σφυρί και σχέδιο διαφυγής. Που σέρνεται και μού θυμίζει το τρένο που έπαιρνα όλα τα φοιτητικά μου χρόνια, αυτό που κάηκε. Που μερικές φορές ανοίγει κάτι σαν καταπακτή κοντά στην πόρτα και βλέπεις τα καλώδια να χάσκουν και υπάρχει κάποιος έμπειρος επιβάτης που το πιέζει εκείνο το σημείο και ο ηλεκτρικός ξαναγίνεται ευπρεπής και συμπαθής. Η φωνή που άλλες φορές λέει τη στάση κι άλλες πνίγεται. Που σταματάει σε σταθμούς που βρωμάνε κι αυτοί παραίτηση, σκουριά και φτώχεια. Είναι δείκτης μίας συνεχιζόμενης ανισότητας που βαθαίνει και που στο δικό μου σύστημα αξιών είναι άδικη.
