Το «Χρώμα που ήρθε από το Διάστημα» (μτφρ.: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, σειρά «Τα παράδοξα», δνση: Δημοσθένης Παπαμάρκος, εκδ. Δώμα) του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ (1890-1937) είναι μία από τις πιο ατμοσφαιρικές ιστορίες τρόμου που γράφτηκαν ποτέ. Χθες λέγαμε ότι ο ίδιος ο Λάβκραφτ θεωρούσε πως ήταν το καλύτερό του διήγημα. Είχε μάλιστα εκδοθεί στη χώρα μας και από τις εκδόσεις Οξύ το 2019.
Ο μονήρης, σχεδόν μισάνθρωπος, Αμερικανός συγγραφέας τοποθετεί το διήγημα στη φανταστική τοποθεσία Αρκαμ, στη Μασαχουσέτη. Ο ίδιος καταγόταν από το Πρόβιντενς του Ρόουντ Αϊλαντ. Η συντηρητική Νέα Αγγλία, με τις μνήμες των μαγισσών να καίγονται στην πυρά τον 17ο αιώνα, ήταν το σημείο αναφοράς του.
Το Αρκαμ είναι μια αγροτική τοποθεσία, στην οποία σκάει μια νύχτα ένας μικρός μετεωρίτης που δεν είναι ακριβώς μετεωρίτης αλλά κάτι με ζωή μέσα του. Και όχι καλή.
Ο Λάβκραφτ είχε αγανακτήσει με όλα εκείνα τα διηγήματα φαντασίας που διάβαζε, με εξωγήινους να αποτυπώνονται στερεοτυπικά ανθρωπομορφικοί. Στο «Χρώμα» δίνει ρεσιτάλ φαντασίας, από αυτή την άποψη: Η εξωγήινη μορφή ζωής που επινοεί είναι μουγγή, δεν έχει καν μορφή –φωσφορίζει όμως έχοντας ένα παράξενο χρώμα, άγνωστο στο φάσμα χρωμάτων που ξέρουμε στη Γη– ίσως και στο σύμπαν μας.
Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής αφήνει σαφώς να εννοηθεί ότι η άμορφη οντότητα μέσα στον διαστημικό βράχο, που έχει την ικανότητα να εξαφανίζεται και μετά να εμφανίζεται έχοντας «μπολιάσει» το οικοσύστημα ολόγυρά του (δέντρα, χορτάρι, νερό, ζώα και, φυσικά, ανθρώπους) οδηγώντας τα πάντα σε μια σήψη τρομακτική, μάλλον προέρχεται από κάποια άλλη διάσταση.
Ο τρόμος αναπτύσσεται αριστοτεχνικά, μέσα από μια ατμόσφαιρα υποβλητική. Εκεί, ωστόσο, που θυμάται κάποιος τον μεγάλο Αμερικανό κριτικό της λογοτεχνίας Εντμουντ Ουίλσον, ο οποίος έλεγε ότι το μόνο τρομακτικό στα έργα του Λάβκραφτ είναι η γλώσσα του, είναι όταν ο αναγνώστης «σκοντάφτει» κάθε τόσο σε υπερβολικά, περιττά επίθετα («φρικτό», «απαίσιο» κ.τ.λ.), τα οποία αποδυναμώνουν τη γενική αίσθηση ενός τρόμου συμπαντικού.
Πράγματι, μία από τις πιο ανησυχαστικές στιγμές στο διήγημα είναι όταν ο αφηγητής αισθάνεται άβολα που υπάρχει ένα χάσμα στα σύννεφα και διακρίνει από πάνω του ένα κομμάτι ουρανού. Τελείως ουδέτερη περιγραφή, η οποία όμως, μαεστρικά, καθιστά μια εικόνα τελείως κοινότοπη και οικεία, τρομακτική.
Ας μην αποκαλύψουμε τι γίνεται στο τέλος, αν και δεν έχει μεγάλη σημασία εδώ. Σημασία έχει ότι είναι μια ιστορία που αφήνει τον αναγνώστη σε μια άβολη κατάσταση, όπως περίπου μας αφήνουν εύθραυστους και ανήσυχους, τηρουμένων των αναλογιών, οι επαναλαμβανόμενοι σεισμοί αυτές τις ημέρες στο Αιγαίο.
Για τον Λάβκραφτ, οι δονήσεις αυτές θα μπορούσαν να δείξουν, με τον πιο αποκαρδιωτικό τρόπο, πόσο εχθρικό μέρος είναι για τον άνθρωπο το σύμπαν ή, έστω, παγερά αδιάφορο προς αυτόν. Από τούτη την πτυχή θα το πιάσουμε αύριο.
