Η ιδέα του Θεού ήταν πάντοτε ταυτισμένη με τον ουρανό. Μολονότι η σύγχρονη κοσμολογία ουδεμία σχέση έχει με εκείνη της εποχής της Βίβλου, που ήθελε τον ουράνιο θόλο να είναι κάτι σαν δάπεδο πάνω στο οποίο στερεωνόταν ο θρόνος του Θεού (ο υπερβατικός τόπος όπου υποτίθεται ότι αναλήφθηκε ο Ιησούς), ακόμα και σήμερα, ο Θεός –πέρα από δόγματα και όπως κι αν τον κατανοεί ο καθένας– είναι διαχυμένος στο άπειρο του «ουράνιου στερεώματος».
Στο βιβλίο του «Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός. Κι αν το σύμπαν, τελικά, έχει νόημα;» (μτφρ.: Αγγελος Φιλιππάτος, επιμ. Βασίλης Χαρμανδάρης, εκδ. ΠΕΚ) ο Γάλλος αστροφυσικός Νταβίντ Ελμπάζ έχει μια ωραία παράγραφο (ανάμεσα σε πολλές): «Οπως έλεγε ο Καντ, το να σκεφτόμαστε για το σύμπαν δρομολογεί μια διαδικασία που μας οδηγεί να υπερβούμε τον εαυτό μας και, με αυτόν τον τρόπο, να αγγίξουμε το μεγαλειώδες. Οταν το 1687 ο Ισαάκ Νεύτων ανακάλυψε τον νόμο της παγκόσμιας έλξης, έδωσε στην ανθρωπότητα τη δύναμη να σκέφτεται για το άπειρο. Με τη βοήθεια μιας απλής μαθηματικής εξίσωσης που γεννήθηκε στη σκέψη ενός ανθρώπου, μπορούμε να υπολογίσουμε την κίνηση των αστέρων σε απεριόριστες αποστάσεις· αρκεί να μετρήσουμε με ακρίβεια σε ποια θέση θα βρίσκονται στο μέλλον. Η επιστήμη υλοποίησε την απραγματοποίητη επιθυμία της ανθρωπότητας: την ικανότητα να προβλέπει το μέλλον. (…) Το σύμπαν δεν είναι όμορφο με την έννοια της αναπαραστατικής ομορφιάς. Είναι όμορφο με την έννοια ότι είναι γεμάτο με μοναδικές και ιδιαίτερες μορφές, που τις χαρακτηρίζει μια μυστηριώδης πολυπλοκότητα».
Ο άνθρωπος είναι πεπερασμένος (βροτός, φθαρτός, μα και σε συγκεκριμένες, περιορισμένες διαστάσεις), ο ουρανός είναι άπειρος – όπως ο Θεός, το απόλυτο «άλλο» από τον θνητό, μα ο στοχασμός γύρω από το σύμπαν οδηγεί τον ταπεινό άνθρωπο σε μια νοερή πτήση πέραν των ορίων του.
Υπάρχει, βέβαια, ένα πρόβλημα (καλά, όχι μόνον ένα): Στη σημερινή εποχή της σκληρής, ισοπεδωτικής απομάγευσης, παρά τα επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, «ο σκοταδισμός αναγεννιέται από τις στάχτες του και τον μεγεθύνει η ακαριαία και σε παγκόσμια κλίμακα κυκλοφορία των πληροφοριών». Τι χρειαζόμαστε, κατά τον Ελμπάζ; «Εναν νέο αιώνα του Διαφωτισμού, έναν νέο αιώνα του Ιμάνουελ Καντ».
Εναν «νέο Διαφωτισμό» ευαγγελίζονταν οι σκληροπυρηνικοί της ψηφιακής τεχνολογίας χάρη στην τελευταία. Συνέβη εν μέρει μόνον – κι έφερε και άφθονο αποκρυφισμό μαζί της, οπισθοδρόμηση και προκατάληψη. Λείπει επίσης εκείνο το άλλο κομμάτι που είναι ζωτικής σημασίας: η ματιά προς «τα ψηλά». «Ενα συναίσθημα που μας κάνει μικρούς», αλλά συνάμα «μας ωθεί να εξυψωθούμε».
