Ο αδελφός μου –μεγαλύτερος κατά οκτώ χρόνια– έπαψε να είναι ο ιπτάμενος χειριστής που θυμόμουν από την εφηβεία μου όταν κατέρρευσε η Ολυμπιακή Αεροπορία. Αφιερώθηκε τότε στην αγαπημένη του ασχολία: την ερασιτεχνική αστροφωτογραφία.
Μια φορά μού έφερε εκτυπωμένη μια φωτογραφία που είχε τραβήξει ο ίδιος. Απεικόνιζε το Νεφέλωμα του Καρκίνου, που απέχει από τη Γη περίπου 6.500 έτη φωτός. Τα χρώματα ήταν δυνατά αλλά όχι τόσο έντονα, όπως στις φωτογραφίες που έβλεπα στα περιοδικά που αγόραζε ο αδελφός μου, το Astronomy Now και το Sky & Telescope.
Αναλογιζόμουν, κοιτάζοντας τη φωτογραφία, ότι αυτό που έβλεπα αποτελούσε κατάλοιπο της έκρηξης υπερκαινοφανούς αστέρα, ένα από τα πιο βίαια γεγονότα στο σύμπαν. Συνέβη στις 4 Ιουλίου του 1054, κοντά στο άστρο ζ του αστερισμού του Ταύρου, και καταγράφηκε από τους Κινέζους αστρονόμους της εποχής στα «Χρονικά της Σινίκης».
Την απορία μου για τη μικρότερη ένταση στα χρώματα έλυσε ο φίλος αστροφυσικός Μάνος Δανέζης, όταν μου εξήγησε πως οι αστροφωτογραφίες σε περιοδικά, ή και από τη NASA ακόμη, είναι πάντοτε «πειραγμένες» και ότι αν μπορούσαμε να βρεθούμε με μια διαστημοσυσκευή κοντά σε ένα τέτοιο ουράνιο αντικείμενο, τα χρώματα δεν θα ήταν το ίδιο εντυπωσιακά. Με άλλα λόγια, «πέφτει photoshop». Ο αδελφός μου δεν μπήκε σε τέτοιες διαδικασίες.
«Η ομορφιά του κόσμου είναι μια ψευδαίσθηση;» τιτλοφορείται ένα από τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου «Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός. Κι αν το σύμπαν, τελικά, έχει νόημα;» (μτφρ.: Αγγελος Φιλιππάτος, επιμ. Βασίλης Χαρμανδάρης, εκδ. ΠΕΚ) του Γάλλου αστροφυσικού Νταβίντ Ελμπάζ. Οχι τυχαία, θίγει αυτή ακριβώς την παράμετρο των αστροφωτογραφήσεων, που μάλλον λίγοι γνωρίζουν.
Ο Ελμπάζ υπενθυμίζει μια παλαιά επιστημονική παρατήρηση: ότι «τα χρώματα επηρεάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις πληροφορίες. (…) η επιλογή των χρωμάτων σε μια γραφική αναπαράσταση μπορεί να επηρεάσει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε μια κοινωνία».
Ομως, τι σημαίνουν όλα αυτά; Οτι το σύμπαν δεν έχει εντέλει κάτι το μεγαλειώδες και χρειάζεται –όπως οι άνθρωποι– «φτιασιδώματα»;
Ο Ελμπάζ λέει ότι δεν υπάρχει διαστρέβλωση στις εικόνες αυτές, αλλά μια προσπάθεια να τονιστεί το αίσθημα εκείνο που συχνά νιώθουμε μια καλοκαιρινή ξαστεριά, αυτό που «μας κάνει πιο μικρούς και μας ωθεί να εξυψωθούμε». Οπως έλεγε ο Καντ, «το να σκεφτόμαστε για το σύμπαν δρομολογεί μια διαδικασία που μας οδηγεί να υπερβούμε τον εαυτό μας και, με αυτόν τον τρόπο, να αγγίξουμε το μεγαλειώδες».
Η συνέχεια αύριο.
