Δύο τεράστιες συγκεντρώσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια αφορούσαν θεσμικά ζητήματα και την προστασία της δημοκρατίας. Η συγκέντρωση έξω από τον Άρειο Πάγο τη μέρα της απαγγελίας της δικαστικής απόφασης που έθεσε (προσωρινό) τέλος στη νεοναζιστική εγκληματική οργάνωση Χρυσή Αυγή ήταν ογκώδης.Το ετερόκλητο πλήθος δεν είχε μαζευτεί εκεί επειδή βρισκόταν σε σύγχυση τάχα ως προς τη διάκριση των εξουσιών ή επειδή δεν γνώριζε πως το δίκαιο τα κατανέμουν τα δικαστήρια, αλλά επειδή ήθελε να υψώσει ανάχωμα στην επέλαση της ακροδεξιάς.
Αντίστοιχα, σχεδόν δυο χρόνια από τον αναίτιο χαμό νέων ανθρώπων σε καιρό ειρήνης, λόγω σύγκρουσης τρένων, και ενώ οι «υψηλά ιστάμενοι» δεν έχασαν τη δουλειά τους κι ενώ δεν έχει διαλευκανθεί τι ακριβώς συνέβη και πώς κι ενώ δεν έχει αποδοθεί δικαιοσύνη με θεσμικό τρόπο κι ενώ δεν έχουν φτιάξει ακόμη την ασφάλεια των σιδηροδρόμων κι ενώ τα μέσα μαζικής μεταφοράς παραμένουν μέσα της συμφοράς και της εξαθλίωσης, ο κόσμος βγήκε στο δρόμο ζητώντας ανάσες. Τι λένε οι συγκεντρωμένοι;
Ο καθένας κι η καθεμία έχει τα δικά του/της κίνητρα που συμμετέχει σ’ αυτές τις κινητοποιήσεις. Φαίνεται να υπάρχει, όμως, μια απαίτηση για καλύτερη λειτουργία των θεσμών. Χωρίς πίστη των ανθρώπων στους θεσμούς οι δημοκρατίες μαραζώνουν και καταρρέουν. Φανερώνοντας ένα υγιές αντανακλαστικό ο κόσμος βγαίνει στο δρόμο για τα Τέμπη, αλλά ουσιαστικά απαιτεί να λειτουργούν οι θεσμοί με διαφανή τρόπο, ν’ αποδίδονται ευθύνες, να μην υπάρχει αυτή η εντύπωση ότι όλα μπορούν να συμβούν, ακόμη και τ’ αδιανόητο.
Οι παρευρισκόμενοι φαίνεται πως απαιτούν να μαθαίνουν τι ακριβώς λειτουργεί και τι όχι χωρίς να υποτιμάται η νοημοσύνη τους. Θέλουν να τους εγγυηθεί κάποιος (όχι με θεατρικές μεταβάσεις από τον σταθμό Λαρίσης στο Λιανοκλάδι, αλλά με έργο) ότι τα μέσα μαζικής μεταφοράς της χώρας είναι ασφαλή και αξιοπρεπή.
Πάντως, εδώ που τα λέμε ποια είμαι εγώ να κρίνω τους διαδηλωτές; Το δικαίωμα στο συνέρχεσθαι υπάρχει στο Σύνταγμά μας από πολύ παλιά, είναι θεμελιώδες και εξ’ αυτού του λόγου κανείς δεν υποχρεούται να εξηγήσει γιατί το ασκεί. Δεν συγκρούεται με άλλα δικαιώματα ούτε είναι εκτός της θεσμικής αρχιτεκτονικής της δημοκρατίας μας. Δεν παίζει τον ρόλο της «παρέμβασης» στη δικαιοσύνη, δεν μοιάζουν έτσι οι παρεμβάσεις στο έργο του δικαστικού σώματος. Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι η διαφάνεια είναι θεμελιώδης αξία σε όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης και ότι ο ρόλος της είναι να λειτουργεί ως ισχυρό αντίβαρο στην εξουσία. Η διαφάνεια είναι μία εντελώς βασική αρχή του ευρωπαϊκού δικαίου, ένας δείκτης για το πώς πάνε τα πράγματα στα κράτη και τις αγορές.
Στην πανδημία το δικαίωμα του συνέρχεσθαι τρώθηκε. Πορείες εξακολουθούν να συνθλίβονται από την αστυνομία. Δεν πιστεύω στα σοβαρά, όμως, ότι μπορεί κανείς να σταματήσει με λίγα χημικά μαμάδες που έχασαν το παιδί τους στο σιδηρόδρομο ή άλλους γονείς που σκέφτονται πως οποιοσδήποτε από εμάς θα μπορούσε να βρίσκεται πάνω σ’ αυτό το τρένο και να πηγαίνει σαββατοκύριακο στους οικείους του. Ο τρόπος που χάθηκαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι παραμένει σκιερός και ομιχλώδης.
Είναι αρκετά δυσβάσταχτη η σκέψη πως θα μπορούσαν να είχαν σωθεί. Εάν η χώρα διέθετε αποτελεσματικότερους μηχανισμούς και υποδομές, διαφανείς τρόπους καταμερισμού ευθυνών, λιγότερη οικογενειοκρατία, λιγότερο «μέσο», λιγότερη ασυδοσία. Είναι πνιγηρό. Ειδικά εάν πλάι σ’ αυτό προσθέσεις και το εξής: ακόμη κανείς δεν μάς έχει εξασφαλίσει στοιχειωδώς πειστικές εξηγήσεις για το πώς εξαυλώθηκαν εκείνα τα παιδιά. Κοντεύουν δυο χρόνια.
