Το σύμπαν δεν είναι υποχρεωμένο να είναι ωραίο· και όμως είναι.
Οχι, δεν είναι δική μου –δυστυχώς– αυτή η υπέροχη πρόταση. Είπα να την «κλέψω» για μερικά δευτερόλεπτα μέχρι να αποκαλύψω ότι η πατρότητά της ανήκει στον Γάλλο ακαδημαϊκό Φρανσουά Τσενγκ.
Οχι, δεν έχω διαβάσει Τσενγκ· τον έχει διαβάσει ο –επίσης Γάλλος, αστροφυσικός όμως– Νταβίντ Ελμπάζ. Στην Ελλάδα τον είχαμε γνωρίσει τo 2021 από το «Αναζητώντας το αόρατο σύμπαν. Σκοτεινή ύλη, σκοτεινή ενέργεια, μαύρες τρύπες» (μτφρ.: Αγγελος Φιλιππάτος, επιμ. Βασίλης Χαρμανδάρης, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), οπότε και τον συνάντησα στο βιβλιοπωλείο των ΠΕΚ στην Πλάκα.
Εγραφα γι’ αυτόν τότε: «Παρά την επιστημονική του κατάρτιση (είναι ειδικός στον σχηματισμό και στην εξέλιξη των γαλαξιών, διευθυντής ερευνών στο Τμήμα Αστροφυσικής της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας και Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας της Γαλλίας, καθώς επίσης επιστημονικός σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος) δεν διστάζει να μιλάει με αναφορές στην ποπ κουλτούρα. Η “Επαφή” είναι μία από τις αγαπημένες του ταινίες, το “Interstellar” (“Με μερικά επεισόδια του “Σταρ Τρεκ” έχω ένα πρόβλημα”), αλλά και ο “Νευρικός εραστής” του Γούντι Αλεν».
Τώρα κυκλοφορεί ένα νέο του βιβλίο «Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός. Κι αν το σύμπαν, τελικά, έχει νόημα;» (μτφρ.: Αγγελος Φιλιππάτος, επιμ. Βασίλης Χαρμανδάρης, εκδ. ΠΕΚ), απ’ όπου και το απόσπασμα του κυρίου Τσενγκ.
Και ο ίδιος ο Ελμπάζ, πάντως, ξεκινά με μια πολύ ερεθιστική σκέψη σε αυτό το βιβλίο: Ολοι μας έχουμε σπάσει ένα ποτήρι μια φορά στη ζωή μας, σωστά; Σωστά. Ομως κανένας μας δεν έχει δει τα θρύψαλα να επανενώνονται σε ποτήρι.
«Ωστόσο», γράφει ο Ελμπάζ, «αυτό ακριβώς κάνει το σύμπαν μετά τη Μεγάλη Εκρηξη! (…) Μετά τη Μεγάλη Εκρηξη, τα σωματίδια συνενώθηκαν για να σχηματίσουν τα άτομα, που ο συνδυασμός τους δημιούργησε τα μόρια· ακολούθησαν οι αστέρες, οι πλανήτες και η ζωή».
Παράδοξο: το σύμπαν έχει μια εγγενή ροπή προς την αταξία. Είναι ένα πολύ βίαιο «μέρος»: μια τυφλή βία κυριαρχεί στους γαλαξίες και στο βαθύ Διάστημα· μέσα σε αυτή τη βία κύλησε η ζωή της Γης στην «παιδική της ηλικία»· μια τέτοια βία μπορεί ανά πάσα στιγμή να την αφανίσει. Και όμως, μέσα σε αυτό το χάος κρύβεται μια απίθανη αρμονία και, βέβαια, στη δική μας «γωνιά», η ζωή. Οπως το έλεγε ο Ρίλκε, «η ομορφιά είναι η αρχή του τρομερού».
Για τον Ελμπάζ, πίσω από αυτή τη συμπαντική ομορφιά βρίσκεται το φως. «Το φως είναι ο καλλιτέχνης που βρίσκεται στις απαρχές της γέννησης των μορφών του σύμπαντος».
Το φως αυτό θα παρακολουθήσουμε τούτη την εβδομάδα.
