Οταν γύρω στο 2009, αρχίσαμε, όσοι εργαζόμαστε στον έντυπο Τύπο, να συνειδητοποιούμε τι έρχεται μαζί με το Διαδίκτυο για τις ίδιες τις δουλειές μας, ένας συνάδελφος μου είπε: «Νιώθω σαν πεταλωτής στο Ντιτρόιτ του 1908» – όταν δηλαδή ερχόταν σαν τσουνάμι ο Χένρι Φορντ με τα πρώτα αυτοκίνητα…
Κοντά είκοσι χρόνια μετά, ακόμα παλεύουμε οι «πεταλωτές» με το «θηρίο». Μονάχα που τώρα έχει προστεθεί κάτι καινούργιο: η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.). Ηδη οι συζητήσεις αναφορικά με το αν η Τ.Ν. «κλέψει» τις δουλειές από κειμενογράφους, γραφίστες, ηχολήπτες κ.ά. δεν έχουν τελειωμό.
Το μοντέλο Τ του Φορντ έριξε τους πεταλωτές αλόγων στην ανεργία στο Ντιτρόιτ του 1908. Το Διαδίκτυο, με την προσθήκη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δεν κατάφερε κάτι τέτοιο (έως τώρα…), έχει όμως οδηγήσει τις εφημερίδες σε νευρικό κλονισμό διαρκείας. Η Τ.Ν. πάντως φαίνεται να πηγαίνει όλο αυτό το «παιχνίδι» σε ένα άλλο επίπεδο. Επιστήμονες και άλλοι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει για τους κινδύνους που ελλοχεύουν.
Ωστόσο, μέσα στην πρώτη εβδομάδα της προεδρίας του, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ένα πρότζεκτ ανάπτυξης της Τ.Ν. ύψους 500 δισ. δολαρίων, ακυρώνοντας παράλληλα το μέτρο περί ασφάλειας της Τ.Ν. που είχε θεσμοθετήσει ο πρόεδρος Μπάιντεν.
Ετσι, υπό μία έννοια, η Τ.Ν. μπορεί σήμερα να είναι οι κλωστοϋφαντουργικές μηχανές που έριξαν στην ανεργία τους εργάτες στην Αγγλία του 1810. Τότε, οι εργάτες οργανώθηκαν στο κίνημα του λουδισμού καταστρέφοντας μηχανές, όπως είδαμε αυτή την εβδομάδα παρακολουθώντας το βιβλίο «Σπάζοντας πράγματα στη δουλειά. Οι λουδίτες ήξεραν γιατί μισείς τη δουλειά σου» (μτφρ.: Γιώργος Καλαμπόκας – Αντώνης Φάρας, εκδ. Εκτός Γραμμής) του Γκάβιν Μιούλερ, επίκουρου καθηγητή Ψηφιακού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ.
Δεν ζούμε στο 1810 για να γίνουμε οι δημοσιογράφοι, οι συγγραφείς ή οι εικαστικοί καλλιτέχνες βάνδαλοι – εξάλλου, ποια μηχανή ακριβώς να πάμε να σπάσουμε;
Ο Μιούλερ δεν αποθεώνει τις καταστροφές των λουδιτών, αντλεί όμως από το παράδειγμά τους για να θυμίσει ότι έχουμε ξεχάσει να είμαστε κριτικοί απέναντι στην τεχνολογία.
Το 2016, μίλησε στο αθηναϊκό κοινό ο Αμερικανός συγγραφέας Ντον Ντελίλο, στην κεντρική σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Είχα την τιμή να συνομιλήσω δημοσίως τότε μαζί του. Ο Ντελίλο είναι γνωστός για τα ζητήματα επιστήμης, τεχνολογίας, ηθικής και εξουσίας που πραγματεύεται στο έργο του.
Και όμως, αυτός ακριβώς ο συγγραφέας έθεσε ορισμένους όρους προκειμένου να εμφανιστεί στην Αθήνα: απαγόρευσε το live streaming της εκδήλωσης, τη χρήση κινητών στην αίθουσα, τη βιντεοσκόπηση και την ηχογράφηση. Στην κυριολεξία, σήμερα είναι σαν να μη συνέβη ποτέ εκείνη η εκδήλωση μέσα σε μια κατάμεστη αίθουσα.
Ηταν φανερό πως κάτι προσπαθούσε να προστατεύσει από την εσωτερική του ζωή, αν μη τι άλλο. Ηταν λουδίτης; Προφανώς και όχι. Κάτι άλλο καταλάβαινε, όμως, που σήμερα προσφέρεται σαν τροφή για σκέψη.
