Υπάρχουν κάποιες ενέργειες που στέκονται μόνες τους· δεν χρειάζονται συμφραζόμενα. Ακόμη κι αν έχουν, όμως, εξακολουθούν να διαθέτουν τη δική τους μικρή ή μεγάλη σημασία, η οποία παραμένει ανεξάρτητη από το εκάστοτε πλαίσιο. Ενας ναζιστικός χαιρετισμός, για παράδειγμα, είναι ένας ναζιστικός χαιρετισμός απ’ ό,τι κι αν περιβάλλεται: το χιούμορ, η ειρωνεία, η μη ναζιστική πρόθεση επηρεάζουν βέβαια το πνεύμα της κίνησης, αλλά δεν αναιρούν την ταυτότητά της· η ιστορικότητα είναι μεγαλύτερη από τις περιστάσεις, άρα κανείς δεν μπορεί να οικειοποιηθεί μια χειρονομία με τέτοιο βάρος για να αναιρέσει την ουσία της, παρά μόνον για να τη σχολιάσει και να προσθέσει κάτι στην ερμηνεία της. Δεν μπορείς, λοιπόν, να χαιρετάς ναζιστικά και να λες ότι δεν χαιρέτησες ναζιστικά, όπως δεν μπορεί να γίνει ένας σεισμός και να πεις ότι δεν έγινε. Ο μόνος τρόπος να χαιρετήσει κάποιος ναζιστικά χωρίς να φταίει, είναι αν έχει παντελή άγνοια σχετικά με τις ρίζες της κίνησης· έχει τέτοια άγνοια ο Ελον Μασκ; Ο,τι και αν «εννοούσε» ο δισεκατομμυριούχος, καλό είναι να το συζητήσουμε αφού πρώτα παραδεχθούμε το προφανές: Ναι, χαιρέτησε ναζιστικά.
Δικαιολογίες
Ας είμαστε καλόπιστοι μες στην περιρρέουσα ασχημοσύνη. Ας υποθέσουμε ότι ο Ελον Μασκ χαιρέτησε μεν ναζιστικά, αλλά δεν εννοούσε αυτό που έκανε. Τι εννοούσε όμως; Ποιο είναι το εναλλακτικό context της χειρονομίας που προτείνουν όσοι τον υπερασπίζονται; Εκανε πλάκα; Τρόλαρε ενδεχομένως όσους τον αποκαλούν φασίστα, δίνοντάς τους επίτηδες κάτι εγγενώς φασιστικό για να προβοκάρει τις αντιδράσεις τους; Εκείνη την ώρα πάντως δεν έδειξε να αστειεύεται και, για να είμαστε ειλικρινείς, η γενικότερη ευφορία της θριαμβευτικής γι’ αυτόν ημέρας δεν δικαιολογεί το αστείο και την αυτοϋπονόμευση αυτού του είδους. Μήπως πρόκειται για σωματική εκδήλωση που προέκυψε κατά λάθος, από βλακεία της στιγμής ή κοινωνική νευρικότητα; Κάποιοι έφτασαν στο σημείο να επικαλεστούν την ανυπόστατη πληροφορία ότι ο Μασκ «ανήκει στο φάσμα» (σ.σ. του αυτισμού) για να αιτιολογήσουν την ανάρμοστη συμπεριφορά του, λες και μια διαταραχή θα μπορούσε να συνδέεται με μια συγκεκριμένη κίνηση που, όλως τυχαίως, παραπέμπει σε συγκεκριμένη ιδεολογία.
Αρνητές του προφανούς
Είναι λίγο ύποπτη η τάση ορισμένων να απορρίπτουν την κυριολεξία της καταδήλωσης, για χάρη μιας αφηρημένης (και ασφαλώς πιο βολικής για το συμφέρον τους) ερμηνείας, βασισμένης σε εικασίες. Προς τι τόση σύγχυση και αμφιβολία μπροστά σε κάτι ξεκάθαρο; Γιατί να γίνει το ξεκάθαρο με το ζόρι αμφιλεγόμενο; Αλλωστε, σήμα κατατεθέν του Ελον Μασκ είναι, υποτίθεται, η ασυνήθιστα υψηλή νοημοσύνη του. Δεν ταιριάζει στο ατομικό και εμπορικό του brand η αναντιστοιχία αντιλήψεων και πράξεων: Ο Ελον κάνει αυστηρά αυτό που πιστεύει και έχει εξ ορισμού την ευφυΐα που απαιτείται ώστε να αποφεύγει ό,τι δεν εξυπηρετεί τον στρατηγικό του στόχο. Είναι ασφαλές, λοιπόν, να υποθέσουμε πως ό,τι κάνει το εννοεί· δεν υπάρχουν πολλές πιθανότητες να έκανε κάτι τυχαία ή να μπερδεύτηκε. Ακόμη και αν καταλάβαμε λάθος όμως, δεν θα μας το έλεγε; Αν παρερμηνεύθηκε η κίνησή του, δεν θα μας εξηγούσε στο X, όπως με προθυμία κάνει για ένα σωρό άλλα θέματα, τη δική του εκδοχή των πραγμάτων; Προς το παρόν, πάντως, αρνείται να απαντήσει ευθέως στα σχετικά ερωτήματα.
Επιβεβαιωμένες υποψίες
Ο ναζιστικός χαιρετισμός, βέβαια, είναι το κερασάκι στην τούρτα. Για κάποιον άλλο άνθρωπο ίσως και να υποθέταμε ότι η κλίση του προτεταμένου του χεριού δεν τον χαρακτηρίζει. Ο Μασκ όμως μας έχει προσφέρει κατά καιρούς πολλούς λόγους για να πάρουμε στα σοβαρά τη χειρονομία του· τα χαρακτηριστικά της περσόνας «δένουν» τώρα σε ένα εύλογα ανησυχητικό σύνολο: ο μεγαλοϊδεατισμός του, η εμμονή με την κατάκτηση του κόσμου ή και στόχων έξω από αυτόν, οι ασπρόμαυρες απόψεις του για τα εθνικά προβλήματα και τα ανθρωπιστικά ζητήματα, η πολιτική επιλογή να συμμαχήσει με τον Τραμπ και με κάθε ακραίο στοιχείο δίπλα του μπορεί να μην είναι ξεκάθαρες φασιστικές ομολογίες, αλλά δεν είναι και πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς μια ροπή στο σκοτάδι. Αυτά είναι τα προϋπάρχοντα στοιχεία που κάνουν τον χαιρετισμό να μοιάζει με επικύρωση μιας όχι και τόσο κρυφής θέσης.
Το καπέλο
Στο πανηγύρι της ορκωμοσίας του Τραμπ υπήρχε ένας πολύ εύγλωττος συμβολισμός: το καπέλο της Μελάνια. Κωμικά σοβαροφανές και με αέρα θεατρικού βεστιαρίου, το αξεσουάρ εξυπηρέτησε σε πρώτο επίπεδο έναν προσωπικό στυλιστικό σκοπό, αλλά σε ένα δεύτερο επίπεδο λειτούργησε ως συλλογικό ψυχογράφημα των τραμπιστών που διατηρούν ακόμη ορισμένα ψήγματα συνείδησης. Η Μελάνια είναι το τοτέμ όσων αφέθηκαν να παρασυρθούν. Με βλέμμα κρυμμένο κάτω από το γείσο της αυταπάτης για να μη βλέπουν και να μη βλέπονται, οι ντροπαλοί πλην δηλωμένοι πια οπαδοί του Τραμπ ελπίζουν σε ένα μέλλον όπου η πίστη τους στον πρόεδρο θα ανταμειφθεί, χωρίς να σπιλωθεί η τιμή τους. Κανείς όμως δεν μπορεί να τα έχει όλα· το χαριτωμένο καπέλο κρύβει τώρα ό,τι θα εκτεθεί βάναυσα αύριο.
