Τη δεκαετία του 1810, στην Αγγλία, οι εργάτες κλωστοϋφαντουργίας οργανώθηκαν στο κίνημα των λουδιτών καταστρέφοντας κλωστοϋφαντουργικές μηχανές που είχαν οδηγήσει σε μείωση των μισθών τους και στην ανεργία. Τα ιστορικά δεδομένα τα είδαμε συνοπτικά χθες («Ενα τραγούδι για τους λουδίτες»).
Με σημερινούς όρους, θα μπορούσαμε, ίσως, να πούμε ότι οι λουδίτες ήταν «δικαιωματιστές» ή ακτιβιστές με τάσεις βανδαλισμού. Ωστόσο, θα πρέπει η ανατρεπτική δράση τους (η οποία, παρ’ όλα αυτά, δεν είχε ποτέ στόχο ανθρώπινες ζωές, ενώ αντιθέτως το κράτος τότε απάντησε με εκτελέσεις) να τεθεί στο πλαίσιο μιας εποχής κατά την οποία η χειρωνακτική εργασία πραγματοποιούνταν υπό άθλιες συνθήκες. Η αντικατάσταση των ανθρώπων από μηχανές προκάλεσε τη βίαιη αντίδραση. Δεν ήταν μια καθ’ όλα συνειδητοποιημένη στάση κατά της εκβιομηχάνισης· ήταν περισσότερο μια απεγνωσμένη κίνηση επιβίωσης – όχι όμως και δίχως κάποιο πολιτικό σκεπτικό.
Ο Βρετανός Γκάβιν Μιούλερ, επίκουρος καθηγητής Νέων Μέσων και Ψηφιακού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ, στο βιβλίο του «Σπάζοντας πράγματα στη δουλειά. Οι λουδίτες ήξεραν γιατί μισείς τη δουλειά σου» (μτφρ.: Γ. Καλαμπόκας – Α. Φάρας, εκδ. Εκτός Γραμμής) γράφει ότι το κίνημα διαλύθηκε βίαια, αλλά άφησε μια κληρονομιά, ένα μύθο – και πολλές παρεξηγήσεις. Βασικότερη από αυτές, η σημερινή ταύτιση της έννοιας «λουδίτης» με τον οπισθοδρομικό, τον αρνητή της προόδου.
Αν σκεφτούμε όμως, με σημερινούς όρους, τι μπορεί να σημαίνει η έννοια «ανάπτυξη» από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, αρχίζει κάποιος να ψυχανεμίζεται πως η υπόθεση αυτή ίσως να μην είναι τόσο μονοδιάστατη.
Ο Μιούλερ παραδέχεται ότι «για πολλούς μαρξιστές, η τεχνολογία είναι στη χειρότερη περίπτωση ουδέτερη», ενώ και στους κόλπους της ριζοσπαστικής Αριστεράς εντοπίζονται τάσεις υπέρ ενός «πλήρως αυτοματοποιημένου κομμουνισμού της πολυτέλειας». Αυτοί είναι οι «αυτοαποκαλούμενοι “αριστεροί υπέρ της επιστήμης”»: ενστερνίζονται τον λεγόμενο «επιταχυντισμό» που οραματίστηκαν οι επιχειρηματίες της Σίλικον Βάλεϊ.
Βέβαια, το πρόβλημα, λέει ο Μιούλερ, δεν είναι η τεχνολογία αλλά ποιοι την ελέγχουν – και σε τι μορφή ζωής οδηγεί ο επιταχυντισμός, θα προσθέταμε εμείς, όπου η διάσπαση προσοχής παύει να είναι πάθηση και γίνεται μια κανονικότητα για όλους. Αυτός είναι ένας κόσμος συνεχούς στρες, έλλειψης ιδιωτικότητας κι ελεύθερου χρόνου, ένας κόσμος «χωρίς ισορροπία» – το «Κογιανιτσκάτσι» των Ινδιάνων Χόπι (τίτλος και της μνημειώδους ταινίας του Γκόντφρεϊ Ρέτζιο το 1982).
Τον μαρξιστή Μιούλερ απασχολεί η εργατική τάξη· όμως, εμείς θα προσθέταμε ότι οι επιπτώσεις από την «ανισορροπία» αυτή αφορούν και τις μεσαίες τάξεις, τόσο σε οικονομικό όσο και σε υπαρξιακό επίπεδο.
Η συνέχεια, και το κλείσιμο, αύριο.
