Στο «Απολυταρχία Α.Ε. Οι δικτάτορες που θέλουν να κυριαρχήσουν στον κόσμο» (μτφρ.: Χριστίνα Θεοχάρη, εκδ. Παπαδόπουλος), η Αν Απλμπαουμ αποπειράται μια αναδρομή στην «ευτυχισμένη» δεκαετία του ’90.
Ηταν η εποχή που εδραιωνόταν η ιδέα ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες θα επικρατήσουν στον κόσμο. Η κομμουνιστική τυραννία είχε καταρρεύσει, ενώ και η Κίνα έκανε ανοίγματα – οικονομικά, να εξηγούμεθα–, διότι πολιτικά το Κόμμα παρέμενε πανίσχυρο έχοντας βγει από μια μαζική εξέγερση το καλοκαίρι του 1989, την οποία και έπνιξε στο αίμα.
«Η ιδέα ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι αναπόδραστη άγγιζε βαθύτερες χορδές», γράφει η Απλμπαουμ. Επικρατούσε η αίσθηση ότι από δω και πέρα τα πράγματα θα πηγαίνουν μόνον προς το καλύτερο. Η Ευρώπη ειδικά περνούσε χρόνια ειρήνης και ευημερίας.
Οι θέσεις εργασίας θα αυξάνονται, το ίδιο και οι μισθοί. Ειδικά στην Ευρώπη, όταν ξεκίνησε η ιστορία του ευρώ, το ηθικό εκτινάχθηκε στα ύψη. Θυμάμαι ακόμα την πρώτη φορά που ταξίδεψα στη Γαλλία χωρίς διαβατήριο και με το ίδιο χαρτονόμισμα που χρησιμοποιούσαμε στην Ελλάδα. Καλοκαίρι του 2001. Τι θα μπορούσε να πάει στραβά;
Το 1990, επιχειρηματίες και τραπεζίτες έκαναν ανοίγματα στην ανατολική Ευρώπη αλλά και στην Κίνα. «Μετά το 1990», γράφει η Απλμπαουμ, «πολλοί ήλπιζαν ότι το εμπόριο θα ωφελούσε επίσης το ανατολικό μισό της (ευρωπαϊκής) ηπείρου και θα το έφερνε πιο κοντά, πολιτικά και πολιτισμικά, στο δυτικό μισό».
Η συνέχεια είναι κατά τι πιο γκρίζα: «Η πίστη στην αποτελεσματικότητα του εμπορίου ήταν τόσο μεγάλη, που ορισμένοι ξέχασαν γρήγορα τις πιο σκληρές πολιτικές που επίσης είχαν συμβάλει στην ευρωπαϊκή επανένωση».
Η συγγραφέας ήταν παρούσα το 2014 στην 25η επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου. Πρωτοστατούσε η Μέρκελ αλλά και ο Γκορμπατσόφ, όπως επίσης ο Λεχ Βαλέσα. Δεν μνημονεύτηκε όμως ο Τζορτζ Μπους πατέρας, «ο οποίος στην πραγματικότητα είχε διαπραγματευτεί το τέλος της Σοβιετικής Ενωσης και τη διάλυση της Σοβιετικής Απολυταρχίας ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών».
Δεν μνημονεύθηκαν επίσης τα «αμερικανικά στρατεύματα, που συνέβαλαν στην αποτροπή της σοβιετικής επίθεσης για τόσες δεκαετίες (…). Η βία, οι στρατοί και πάνω απ’ όλα τα πυρηνικά όπλα είχαν παραλειφθεί από το επίσημο αφήγημα».
Ολα τα είχε καταφέρει μόνο του το εμπόριο! Τόσο που το 2000, ο Μπιλ Κλίντον διακήρυξε ότι «το δίλημμα ανάμεσα στα οικονομικά δικαιώματα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ανάμεσα στην οικονομική ασφάλεια και την εθνική ασφάλεια, είναι ψευδές».
Θυμίζω ότι η Απλμπαουμ έχει αφιερώσει το βιβλίο της «στους αισιόδοξους» και αναρωτιόμαστε αν υπαινίσσεται κάτι. Τι; «Ολοι υπέθεσαν ότι, σε έναν πιο ανοιχτό, διασυνδεδεμένο κόσμο, η δημοκρατία και οι φιλελεύθερες ιδέες θα εξαπλώνονταν στα αυταρχικά κράτη. Κανείς δεν φανταζόταν ότι η απολυταρχία και η ανελευθερία θα εξαπλώνονταν στον δημοκρατικό κόσμο».
