«Φανταστείτε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι θα επέλεγαν τι βλέπουν, τι ακούνε και τι πληροφορούνται», διαβάζω σε άρθρο γνώμης βρετανικής εφημερίδας. Ο συντάκτης καλεί την Ευρωπαϊκή Ενωση να δράσει άμεσα. Να μας προστατεύσει από τους τεχνο-ολιγάρχες που έχουν αφηνιάσει. Δεν υπάρχει τέλος στις νομικές εικασίες: θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτό ή εκείνο το άρθρο προκειμένου να μην παρεμβαίνουν στα εσωτερικά των κρατών τα πλουσιότερα κακομαθημένα του κόσμου;
Η αλήθεια είναι πως είναι δύσκολο να απαλλαγείς από την ολιγαρχία και ότι τα νομικά μέσα δεν αρκούν – αλλιώς δεν θα είχαμε προβλήματα, πραγματικά. Ολοι, μα όλοι, οι τεχνο-ολιγάρχες δώρισαν χρήματα στις εκστρατείες των κομμάτων στην Αμερική. Δεν είναι μόνο ο απροκάλυπτα φασιστικής ιδεολογίας Ιλον Μασκ. Και οι άλλοι δώρισαν. Τώρα τσακίζονται ποιος θα γίνει πιο αρεστός στη νέα εξουσία. Εμείς εδώ στην Ευρώπη παρακολουθούμε και κουνάμε το κεφάλι. Κανένας δεν ενοχλήθηκε πραγματικά που η facebook αλλάζει μονομερώς για χιλιοστή φορά τον τρόπο λειτουργίας της.
Εχουν εκπαιδευτεί στην ποιμαντική του ολιγάρχη που ντύνεται και μιλάει σαν δασκάλα γιόγκα, αλλά που έχει διευκολύνει όσο κανείς άλλος έχθρες, πάθη και την κατασκοπεία ανθρώπων από απλούς ανθρώπους. Κάποιοι νόμιζαν ότι όλ’ αυτά θα φέρουν επαναστάσεις. Σήμερα σκέφτομαι ένα τραγούδι του Gil Scott Heron, το The Revolution Will Not Be Televised (Η τηλεόραση δεν θα δείξει την επανάσταση). Εκεί ένας στίχος λέει πως δεν μπορείς να δεις από τον καναπέ την επανάσταση πίνοντας μπίρα στις διαφημίσεις (you will not be able to stay home brother […] and skip out for beer during commercials). Κανένα μέσο διανοητικής και σωματικής καθήλωσης των ανθρώπων δεν μπορεί να είναι επαναστατικό.
Μάς έχουν παρακολουθήσει και φακελώσει σε τέτοιο βαθμό, που έχουμε εμείς οι ίδιοι γίνει αδίστακτοι. Γιατί να μη δω με ποιον βγαίνει ο/η πρώην μου, αφού η πληροφορία υπάρχει στο Διαδίκτυο; Γιατί να μην ταΐσω με την προσοχή μου τα πιο κακεντρεχή τρολς, αφού γαργαλιέμαι και σκανδαλίζομαι όταν κακολογούν πρόσωπα που δεν ξέρω; Γιατί να μην κάνω μία φοβερή χοντράδα, να βγάλω βίντεο τους ηθοποιούς που εκτίθενται στη σκηνή. Ισως η απάντηση να είναι κάτι απροκάλυπτα ρομαντικό: για να μη γίνεις το είδος του ανθρώπου που τα κάνει όλ’ αυτά.
Μπορούμε να πάρουμε πίσω τον έλεγχο του μυαλού μας. Δεν υπάρχει τζάμπα πράγμα είχε πει ο Φρίντμαν, όταν κάτι σού δίνεται δωρεάν υπάρχουν κρυφές χρεώσεις. Η δωρεάν «ενημέρωση» έχει πεθάνει από καιρό. Αντί να σκρολάρεις ανάμεσα σε κουτσομπολιά και συνταγές, για να μάθεις κάτι, θα μπορούσες απλώς ν’ αγοράσεις μία ρημαδοεφημερίδα. Ή, ιδανικά, πέντε-έξι και ιδανικά σε πάνω από μία γλώσσες. Καταλαβαίνω πως ειδικά στην Ελλάδα ο κόσμος είναι καχύποπτος και ενημερώνεται από τα σόσιαλ, επειδή δεν εμπιστεύεται την τηλεόραση και τις ιστοσελίδες. Δεν έχει άδικο. Το επίπεδο είναι χαμηλό και το ύφος γλειψιματικό, όμως όχι παντού.
Αλλά ας γυρίσουμε στον έλεγχο του μυαλού. Το 2018 είχε εκδοθεί το βιβλίο «Δέκα Λόγοι για να διαγράψεις τους λογαριασμούς σου στα social media» (Ten Arguments For Deleting Your Social Media Accounts). Λίγο-πολύ έλεγε ότι σε κάνουν τοξικό, πιο δυστυχισμένο, πιο θυμωμένο και περισσότερο απομονωμένο. Σε βάζουν σε διαρκή ανταγωνισμό και σύγκριση. Σε τροφοδοτούν με πληροφορίες που δεν έχουν ελεγχθεί ή ιεραρχηθεί ως προς τη σημασία τους. Σε κάνουν διαρκώς διαθέσιμο. Πολλή δουλειά στο τσατ και στα αυτοσχέδια γυρίσματα με το άι φόουν. Στο τέλος νιώθεις μόνος.
Αφήνοντας τους ολιγάρχες να παίξουν με τα συναισθήματά μας, τους δώσαμε χώρο να επανεκπαιδεύσουν ολόκληρους πληθυσμούς και να τους καθηλώσουν σε μία στάση παθητική. Κυριάρχησε σε τέτοιο βαθμό η αισχρή αισθητική του κουτσομπολιού και της παρακολούθησης, που οι ενημερωτικές σελίδες (όχι αυτή εδώ) μιμούνται τον τρόπο των σόσιαλ. Η εχθρότητα και η σύγκριση πυροδοτούν αντι-δημοκρατικά συναισθήματα, επιβολής, μίσους και κυριαρχίας του ισχυρότερου. Η επανάσταση σε ό,τι αφορά την προσοχή θα ξεκινήσει απ’ το σπάσιμο της παθητικότητας.
Η επανάσταση θα γίνει σε εικοσάλεπτα. Σε μικρές φλούδες συγκεντρωμένης προσοχής. Σε χρονικότητες βαθιάς συγκέντρωσης που διαδέχονται η μία την άλλη. Η επανάσταση θα έχει τη μορφή αφοσίωσης σ’ ένα μόνο πράγμα. Τώρα γράφω στο λάπτοπ. Μετά διαβάζω μυθιστόρημα. Αργότερα θα πάω περίπατο. Δεν κάνω multitasking, όχι επειδή δεν μπορώ, αλλά επειδή με απωθεί αυτός ο τρόπος ζωής.
Δεν λέω πως θα πέσουν έξω οι δισεκατομμυριούχοι επειδή εμείς θα πάμε βόλτα στο πάρκο να κοιτάξουμε τα δέντρα. Ούτε ότι θα κηρύξουν πτώχευση, επειδή κάποιοι άνθρωποι το πρωί κάνουν προσευχή ή τη γυμναστική τους αντί να χαζεύουν κουτσομπολιά. Ισχυρίζομαι ότι υπάρχει κάτι επαναστατικό στην προσπάθεια να συγκεντρωθείς πραγματικά σ’ ένα μόνο πράγμα.
Απονευρώνοντας τους ανθρώπους με τα κινητά, οι τεχνο-ολιγάρχες δημιούργησαν μάζες και πλήθη που οι λαϊκιστές του 20ού αιώνα δεν θα τις έβλεπαν ούτε στο όνειρό τους. Η επανάσταση, όμως, θα μοιάζει με πεζοπορία στα βουνά. Με πολύωρη θεατρική παράσταση χωρίς διάλειμμα. Θα είναι σαν διαλογισμός πάνω σ’ ένα τραγούδι του Ντέιβιντ Μπόουι.
