Με κάθε λέξη κερδίζαμε και μια νίκη εις βάρος της λήθης. Και ήταν πολλές οι καλές λέξεις για τον Κώστα Σημίτη. Η απώλεια του ψύχραιμου εκσυγχρονιστή, του ακλόνητου ευρωπαϊστή, του αντιλαϊκιστή ηγέτη έδωσε άλλη μία αφορμή για να διασχίσουμε ξανά τη σήραγγα του μεταπολιτευτικού χρόνου. Τα πεπραγμένα του –ένταξη στην ΟΝΕ και της Κύπρου στην Ε.Ε., Ολυμπιακοί Αγώνες 2004 και μεγάλα έργα, παταγώδεις σταθμοί δίπλα σε υπαναχωρήσεις και ζαριές που ακόμη κείνται στην πλάστιγγα της Ιστορίας– έφεραν και πάλι στο προσκήνιο την πεντηκονταετία ως εργαλείο αυτογνωσίας.
Διότι για να χτίσουμε προσδοκίες πρέπει να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε και τι μπορούμε, ποιες είναι οι ρωγμές, οι αδυναμίες, οι δεξιότητες και οι ευχέρειές μας. Η γνώση του παρελθόντος, χωρίς τους παραμορφωτικούς φακούς των ιδεολογικών στρεβλώσεων και του μίσους, είναι όπλο σε περιόδους έξαρσης του παραλογισμού, του νεο-αυταρχισμού, του αναθεωρητισμού, του πυρός και μιας εκρηκτικής σε δυνατότητες ψηφιακής υφηλίου. Είναι ασπίδα προφύλαξης η αναψηλάφηση του υπεδάφους κάτω από τα σκάνδαλα και τα ολισθήματα στον βούρκο, τα πάρτι, τις αυταπάτες του λεφτά υπάρχουν, τα λάθη, την επίπλαστη ευημερία με δανεικά, τη χρεοκοπία, τις κρεμάλες στις πλατείες, την εχθροπάθεια, τον πολιτικό μεσσιανισμό, τον αντιευρωπαϊσμό, τις τερατολογίες. Ο,τι από το υπόστρωμα εκείνο παραμένει, συντηρεί την πτώση στο τυχαίο, επιβραδύνει τις ανανήψεις και τα λουτρά εξυγίανσης, δυσκολεύει τα νέα πατήματα, αρνείται την πολυφωνία μέσα στην ενότητα και στο μέτρο. Και αφήνει περάσματα προς τα άκρα.
Το παρελθόν δεν είναι μόνον ο εξιδανικευμένος, χαμένος για πάντα χρόνος ή το οδυνηρό βαρίδι που εγκαταλείψαμε, αλλά η αιτία του σήμερα, η άκρη του νήματος, το αδρό σκίτσο του αύριο. Αν σβήσεις ένα κομμάτι του χθες, σβήνεις ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον, έλεγε ο Σεφέρης. Αν δεν γνωρίζεις τι έγινε στο παρελθόν, θα είσαι εσαεί παιδί, θα παραμείνεις στη νηπιακή ηλικία της γνώσης, πίστευε ο Κικέρων.
Σε τέτοιες στιγμές αναμόχλευσης της πρόσφατης Ιστορίας συνήθως βγαίνουν μαχαίρια, εκτοξεύονται αλληλοκατηγορίες που συχνά στρεβλώνουν την αλήθεια, εξαπολύονται αφορισμοί που απαλλάσσουν από τον κόπο της οδυνηρής ενδοσκόπησης. Δεν είναι πάντα επιθυμητός συντελεστής η μνήμη. Ούτε ευρεία πύλη η αυτογνωσία. Ομως μας ωριμάζει, ξεκαθαρίζει στόχους, εμπεδώνει την ανάγκη για εκσυγχρονιστική συνέχεια. Θα χαθεί η ευκαιρία;
