Ενας παλιότερος αφορισμός του Γιουβάλ Νόα Χαράρι έγινε ξαφνικά viral έξι, τουλάχιστον, χρόνια από την αρχική εκφορά του από τον γνωστό Ισραηλινό συγγραφέα, ιστορικό και στοχαστή. Τι είπε με λίγα λόγια ο Χαράρι σε ένα διάσημο αμερικανικό podcast προκαλώντας διαδικτυακό παροξυσμό; Οτι η ανία, ή, ακόμα καλύτερα, στα ελληνικά η «βαρεμάρα» (μια λέξη που αποδίδει πιο γλαφυρά αυτό που θέλει να πει ο Χαράρι), κάνει καλό και ότι, αντίθετα, η έξαψη, η διέγερση, ο ενθουσιασμός (excitement) δεν είναι τόσο θετικά συναισθήματα όσο πιστεύουμε.
Ο Χαράρι λέει ότι λίγη βαρεμάρα δεν κάνει κακό. Τουλάχιστον όχι τόσο όσο το αέναο κυνήγι της επόμενης πηγής έξαψης και διέγερσης.
«Η ανία είναι ένα από τα πιο απαιτητικά κεφάλαια της ανθρώπινης κατάστασης, κάτι που δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε», υποστηρίζει ο Χαράρι, και συνεχίζει: «Κι όμως, πολλά σημαντικά πράγματα στη ζωή καθοδηγούνται από την ανία. Οι άνθρωποι αλλάζουν δουλειές και χωρίζουν εξαιτίας της». Στο ίδιο πλαίσιο, είχε προσθέσει, η πιο παρεξηγημένη λέξη στα αγγλικά είναι το «excited». «Τείνουμε να πιστεύουμε ότι είναι κάτι καλό. Για παράδειγμα: “είμαι ενθουσιασμένος που θα συναντηθούμε” ή “το βιβλίο σου είναι τόσο συναρπαστικό”. Μερικές φορές είναι ωραίο να είσαι ενθουσιασμένος με κάτι, αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι ως άνθρωποι ζούμε σε κύκλους. Κι αν υποχρεώσεις ένα ανθρώπινο ον να ζει σε ένα διαρκές καθεστώς έξαψης, θα καταρρεύσει και θα πεθάνει. Το πρόβλημα δεν είναι η έξαψη ή ο ενθουσιασμός, αλλά η ανία, η βαρεμάρα. Αν δεν ξέρεις πώς να τη διαχειριστείς, θα αναζητάς διαρκώς την επόμενη πηγή έξαψης και μετά την επόμενη και κάποια στιγμή θα καταρρεύσεις».
Λίγο γκουρού, λίγο προφήτης, λίγο προβοκάτορας, ο Χαράρι (που κάνει δύο ώρες την ημέρα διαλογισμό και αποσύρεται τακτικά σε θέρετρα απόλυτης σιωπής και μηδενικών εξωτερικών περισπασμών) «παίζει» με την έννοια της ανίας για να υποδείξει τον ελέφαντα στο δωμάτιο. «Αν τα βρούμε με το να βαριόμαστε», λέει και ξαναλέει, «ολόκληρες βιομηχανίες που στηρίζονται στην πρόκληση διαδοχικών εμπειριών άμεσης διέγερσης θα καταρρεύσουν». Ομως ο Χαράρι βρίσκεται απόλυτα συντονισμένος με το πνεύμα της εποχής. Αξίες που είχε απορρίψει ο μοντερνισμός ανακάμπτουν. Ολοι τώρα μας λένε πόσο σημαντικός είναι ο ύπνος, ότι το να είσαι ικανός να βαριέσαι δείχνει ψυχικές δεξιότητες που μας κάνουν μακροπρόθεσμα καλό και ότι ανάμεσα στην επαγγελματική καταξίωση και σε μια ικανοποιητική προσωπική ζωή καλύτερα να προσπαθήσουμε για το δεύτερο. Αντίθετα, όλες οι αξίες του μεταπολεμικού κόσμου δείχνουν να καταρρέουν: η παραγωγικότητα, οι πολλές ώρες στη δουλειά, η χειραφέτηση μέσα από το κάθε λογής «ξόδεμα» ή κραιπάλη επαναξιολογούνται με αρνητικό πρόσημο. Υποτιμημένες, παλιομοδίτικες αξίες, όπως η επένδυση στις ανθρώπινες σχέσεις, ο ελεύθερος χρόνος και η ρουτίνα, βγαίνουν για τα καλά από τη ναφθαλίνη. Οσοι είχαν προβλέψει ότι ο 21ος αιώνας δεν θα είναι ο αιώνας της ύλης (όπως ο 20ός), αλλά ο αιώνας μιας νέας πνευματικότητας, ίσως να μην είχαν πέσει τόσο έξω.
