Θα μπορούσε να είναι η γνωστή θρηνητική διάθεση της μαρξιστικής κριτικής που βλέπει παντού χασούρα. Από την άλλη, οι φιλελεύθεροι είναι βέβαιοι πως έχουν έτοιμες λύσεις για τα πάντα.
Αναφέρομαι στην καταληκτική πρόταση του χθεσινού σημειώματος που προέρχεται από το βιβλίο «Η ακύρωση του μέλλοντος» (μτφρ. – επιλ.: Αλέξανδρος Παπαγεωργίου, εκδ. Αντίποδες) του μαρξιστή Βρετανού συγγραφέα Μαρκ Φίσερ (1968-2017): «ο πολιτισμός του 21ου αιώνα χαρακτηρίζεται από μια παράδοξη στασιμότητα», η «βιτρίνα» της οποίας είναι μια «επιφανειακή φρενίτιδα του “καινούργιου”, της αέναης κίνησης».
Κατά τον Φίσερ, η «αργή ακύρωση του μέλλοντος» ήταν έννοια του (επίσης μαρξιστή) Ιταλού στοχαστή Φράνκο «Μπίφο» Μπεράρντι. Σύμφωνα με αυτόν τώρα, η «ακύρωση του μέλλοντος» ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 και του 1980 και τη «διάβρωση των προσδοκιών» που αναδύθηκαν τότε. Κι αν για τους μαρξιστές το 1989 ήταν ένα πλήγμα χωρίς επιστροφή, αυτό που βιώνουν τα τελευταία χρόνια οι φιλελεύθερες δημοκρατίες δεν είναι μικρή ζημιά.
Αναλύοντας μουσικές, ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, ο Φίσερ, έως το 2017 τουλάχιστον που αυτοκτόνησε, δεν έβλεπε τίποτα το σοκαριστικό ή ρηξικέλευθο στην τέχνη που παράγεται.
Ο δε ορυμαγδός της πληροφορίας, ο «πορνολαγνικός» καταναλωτικός οίστρος που καλύπτεται πανεύκολα πλέον χάρη στις νέες τεχνολογίες, ουσιαστικά μπαλώνεται μόνον. Είναι όπως ο εθισμός σε μια ουσία: μόλις περάσει η επήρεια, είσαι και πάλι αντιμέτωπος με το κενό μέσα σου.
Βιβλία, μουσικές, ταινίες, εικαστικές δράσεις, δημοσιογραφικά μέσα (έντυπα και ηλεκτρονικά), αναρτήσεις, άρθρα γνώμης (όπως αυτό…) παράγονται με τον σωρό, κάποια γίνονται viral, «κάνουν γκελ στα σόσιαλ», γίνονται «talk of the town» κτλ. και μετά χωνεύονται απλώς. Υπάρχει θόρυβος, δεν υπάρχουν σημεία αναφοράς πια. Τίποτα δεν μένει.
Αυτό το «τίποτα δεν μένει» έχει ένα πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: ο χρόνος μοιάζει στατικός. Η κάθε μέρα σχεδόν δεν ξεχωρίζει από την προηγούμενη. Ο Φίσερ: «Η κουλτούρα έχει χάσει την ικανότητα να κατανοεί και να αρθρώνει το παρόν. Ή ίσως, υπό μια πολύ κρίσιμη έννοια, δεν υπάρχει πια κανένα παρόν για να κατανοηθεί και να αρθρωθεί».
Επικαλούμενος τον Μπεράρντι, προσθέτει πως «η επισφάλεια της εργασιακής κουλτούρας του ύστερου καπιταλισμού αφήνει τους ανθρώπους σε μια κατάσταση όπου είναι ταυτόχρονα εξαντλημένοι και υπερδιεγερμένοι. Ο συνδυασμός της επισφαλούς εργασίας και των ψηφιακών επικοινωνιών οδηγεί σε μια πολιορκία της προσοχής. Σε αυτή την κατάσταση αϋπνίας και υπερφόρτωσης, υποστηρίζει ο Μπεράρντι, η κουλτούρα αποερωτικοποιείται. Η τέχνη της αποπλάνησης απαιτεί πάρα πολύ χρόνο και, σύμφωνα με τον Μπεράρντι, ένα προϊόν σαν το βιάγκρα καλύπτει όχι ένα βιολογικό αλλά ένα πολιτισμικό έλλειμμα: βιώνοντας μια απελπιστική έλλειψη χρόνου, ενέργειας και προσοχής, απαιτούμε γρήγορες λύσεις».
Οπότε; Οπότε ανατρέχουμε στην εύκολη λύση του παρελθόντος είτε ως ατόφιο vintage είτε ως έντεχνη συγκάλυψη αυτού.
Εχουν βάση όσα λένε οι Μπεράρντι – Φίσερ; Φοβάμαι πως ναι. Αν μη τι άλλο, το παρόν άρθρο είναι γραμμένο μέσα σε «απελπιστική έλλειψη χρόνου, ενέργειας και προσοχής»…
