Στο τελευταίο σημείωμα της στήλης για το 2024 («Και του χρόνου!», 31.12.2024) θίξαμε την αρχέγονη ανθρώπινη ανάγκη να «αλλάζουμε χρόνο», δηλαδή να αναγεννιόμαστε συμβολικά, νοερά.
Λίγες εβδομάδες πριν από την έλευση του 2025, κυκλοφόρησε στα ελληνικά ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο από τις εκδόσεις Αντίποδες: «Η ακύρωση του μέλλοντος» σε μετάφραση και επιλογή κειμένων του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου.
Τα κείμενα που απαρτίζουν τον τόμο υπογράφει ο Βρετανός συγγραφέας, στοχαστής και κριτικός της κουλτούρας Μαρκ Φίσερ, μία από τις πιο ερεθιστικές φυσιογνωμίες που ανέδειξε η βρετανική σκέψη μετά τη δεκαετία του ’80.
Γεννημένος το 1968, ο Φίσερ άφησε το στίγμα του ως μπλόγκερ και κριτικός της μουσικής, του σινεμά, της ποπ κουλτούρας, ορμώμενος από τη μαρξιστική σχολή, αλλά με ένα πολύ δικό του τρόπο προσέγγισης και ανάλυσης.
Οπως όλοι οι αριστεροί αναλυτές (όχι μόνον αυτοί όμως…), έτσι και ο Φίσερ προσέβλεπε, ενδομύχως έστω, σε μια κατάσταση κοινότητας που έχει χαθεί εδώ και πολλά χρόνια, ειδικά στη βρετανική κοινωνία.
Ο Φίσερ δεν νοσταλγούσε το παρελθόν, να εξηγούμεθα. Ηταν αρκετά ευφυής για να αντιλαμβάνεται ότι τέτοιου είδους «επιστροφές» δεν είναι μονάχα ανέφικτες και μη ρεαλιστικές, αλλά είναι επίσης κτήμα των απανταχού παραδοσιακών –αντιδραστικών, αν προτιμάτε– συντηρητικών.
Ωστόσο, είχε μια γερή αίσθηση απώλειας, ότι κάτι ζωτικής σημασίας για τους βίους και την καθημερινότητα του καθενός στις δυτικές κοινωνίες έχει χαθεί, χωρίς να έχει βρεθεί μια εναλλακτική.
Ο Φίσερ αυτοκτόνησε το 2017. Δεν είχε κλείσει καν τα πενήντα, νικημένος από την κατάθλιψη. Διαβάζοντας τα κείμενά του (ο ανά χείρας τόμος αντλεί υλικό από το έξοχο βιβλίο του «Ghosts of My Life», 2013, και από το μπλογκ του K-Punk), ο αναγνώστης σήμερα έχει έντονη την αίσθηση της απώλειας που βασάνιζε τον συγγραφέα (όχι μόνον συναισθηματικά αλλά και διανοητικά, θεωρητικά) και την ίδια στιγμή το πάθος του, τη ζωντάνια, τον ενθουσιασμό του για τα καλλιτεχνικά έργα που αγαπούσε ή που προκαλούσαν τη σκέψη του. Πού χάθηκε όλη αυτή η έμπνευση; Είναι τόσο λυπηρό.
Στην «Ακύρωση του μέλλοντος» έχουμε κείμενα που συγκλίνουν σε μια κεντρική ιδέα: ότι ο πολιτισμός του 21ου αιώνα χαρακτηρίζεται από μια παράδοξη στασιμότητα, σχεδόν ένα σταμάτημα του ίδιου του χρόνου. Λέμε «παράδοξη» διότι η «βιτρίνα» της είναι μια «επιφανειακή φρενίτιδα του “καινούργιου”, της αέναης κίνησης».
Μουσικά μιλώντας, ο Φίσερ βλέπει στη μουσική του 21ου αιώνα να έχει εξαφανιστεί κάθε «αίσθηση του σοκ την οποία προκαλεί το μέλλον» και ευρύτερα, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά, συνοδεύεται από «τη διάβρωση των προσδοκιών».
Εχει βάση αυτή η ανάλυση; Περισσότερα αύριο.
