Τέτοιες ημέρες γίνονται πιο ορατοί, λόγω του περίφημου «φιλάνθρωπου πνεύματος των εορτών». Τους συναντώ έξω από το σούπερ μάρκετ, στα φανάρια, σε εμπορικούς πεζόδρομους και στον ηλεκτρικό· αλλά και σε καφετέριες, αν πουλάνε τριαντάφυλλα ή φθηνοπαίχνιδα.
Παλιά τους έλεγαν και διακονιάρηδες. Το «επαίτες» ακούγεται πιο καθωσπρέπει από το «ζητιάνοι», ίσως και πιο αποστασιοποιημένο. Μου άρεσε πάντως, φιλολογικά μιλώντας, και το «ακάντηλος» που βρήκα στο λεξικό.
Μερικοί είναι εμφανώς απόκληροι, για άλλους δεν είμαι βέβαιος. Τις προάλλες στο τρένο, ένας έλεγε ότι δεν βρίσκει δουλειά, γιατί τον βλέπουν έτσι αδύνατο και τον περνάνε για χρήστη, εξήγηση όχι πολύ πειστική. Κάποιος άλλος όμως υπέφερε από τόσο σοβαρή αναπηρία, που αναρωτιόσουν, αφελώς ίσως, πώς δεν τον περιθάλπει κάποια αρμόδια υπηρεσία.
Το θέμα είναι ότι δεν ξέρω πάντα πώς να φερθώ στους «αναγκεμένους». Κάποια στιγμή διαπίστωσα ότι αν τους έλεγα με κακόμοιρο ύφος «τσίμα τσίμα είμαστε», απομακρύνονταν απογοητευμένοι, μέχρι που ένας μου αντιγύρισε με πικρία «και εμείς». Επειτα άρχισα να επιστρατεύω, επίσης με περίλυπο στυλ, τη φράση «είμαστε με κάρτα». Σίγουρα κάποιος θα σαρκάσει και αυτή τη φοβερή δικαιολογία μου.
Οταν πάντως δίνω κάτι, δεν νιώθω ότι λύνω έστω ένα ελάχιστο μέρος του προβλήματος. Ισως ανακουφίζω δικές μου ενοχές. Και αν δεν χρειάζεται να νιώθω ένοχος για κάτι, δεν αποκλείεται, μέσω της ελεημοσύνης, να επιβεβαιώνω απλώς την καλή μου μοίρα. Να αποδιώχνω το ενδεχόμενο της ένδειας, επικυρώνοντάς την σε κάποιον άλλον.
Ενίοτε αυτή η απόσταση ασφαλείας είναι πραγματική. Στη γειτονιά μου, λ.χ., υπάρχει ο «τοίχος της αγάπης». Εχει μια κρεμάστρα, στην οποία αφήνουμε καμιά σακούλα με τρόφιμα κοντά στην ημερομηνία λήξης. Μια ημέρα παραφύλαξα να δω ποιος θα τα πάρει, αλλά δεν κατάφερα, ως «ευεργέτης», να συμπεράνω κάτι πέρα από το προφανές.
Τι θα συμπέραινε, όμως, κάποιος «ευεργετούμενος» αν παραφύλαγε να δει εμένα; Κάτι θα σκεφτόταν και εκείνος, παρατηρώντας με να αφήνω γενναιόδωρα μια σακούλα με τρόφιμα που λήγουν, αλλά και βλέποντάς με σε άλλη περίσταση να του δίνω ψιλά ή να επικαλούμαι ανόητες δικαιολογίες. Αναρωτιέμαι ποιοι να ήταν οι δικοί του προβληματισμοί. Ισως διέφεραν από αυτούς εδώ, τους νηφάλιους και αντικειμενικούς. Και κατά βάθος ελπίζω να σχολίαζε με τον δικό του τρόπο εκείνο το έρμο το «φιλάνθρωπο πνεύμα των εορτών».
