Οτι ο εγχώριος τραπεζικός δεσποτισμός χρειάζεται συμμάζεμα δεν είναι μυστικό. Οποιος κάνει χρήση τραπεζικών υπηρεσιών είτε σε υψηλό είτε σε χαμηλότερο επίπεδο γνωρίζει ότι ο τρόπος λειτουργίας των τραπεζών παραπέμπει σε κράτος εν κράτει και δημιουργεί για τους πελάτες συνθήκες ανασφάλειας και φόβου. Οι παράλογες χρεώσεις για στοιχειώδεις ενέργειες, που πολλές φορές δεν κοστίζουν τίποτα στην τράπεζα (βλ. ψηφιακές υπηρεσίες), η αδιαφάνεια, ο δημοσιοϋπαλληλισμός στην εξυπηρέτηση ως σύμπτωμα μιας γενικότερης λειτουργικής δυσκαμψίας που πάντα αποβαίνει εις βάρος του πελάτη, και η επιεικώς απαράδεκτη διαδικασία χορήγησης δανείων (ο δανειολήπτης καλείται να χρυσοπληρώσει τις προπαρασκευαστικές ενέργειες της ίδιας της τράπεζας – κατά μία έννοια χρειάζεται δάνειο για να πάρει δάνειο) είναι μεταξύ των καθημερινών πληγών που στιγματίζουν το τραπεζικό σύστημα και τη σχέση του κόσμου με αυτό. Καλώς έλαβε τις πρωτοβουλίες που έλαβε η κυβέρνηση, λοιπόν, και καλό θα ήταν να μη μείνει μόνο σε αυτές. Αν έχει έστω υποψιαστεί το ευρύτερο πρόβλημα, μάλλον θα έχει καταλάβει ότι χρειάζονται κι άλλες.
Το συμβολικό και το ωφέλιμο
Οσοι έσπευσαν να πουν ότι οι παρεμβάσεις είναι ποσοτικά αμελητέες δεν έχουν άδικο. Οι τράπεζες πράγματι δεν «θίγονται» αρκετά ώστε να αναμορφώσουν τις πρακτικές τους επί το «φιλολαϊκότερο». Οι παρεμβάσεις όμως, πέρα από τη μερική ελάφρυνση που αποφέρουν στους καταναλωτές, έχουν αξία ως συμβολισμοί: αφενός, δείχνουν στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ότι το κράτος δεν κοιμάται κι ότι μπορεί να μην είναι έτοιμο να συγκρουστεί με αυτά, αλλά τουλάχιστον τα βλέπει· βλέπει το χέρι που έχει απλωθεί περισσότερο απ’ όσο είναι θεμιτό, βλέπει και τις επιπτώσεις της εταιρικής τους ασυδοσίας. Αφετέρου, οι συμβολισμοί δείχνουν στους πολίτες ότι το κράτος επιτέλους αντιλαμβάνεται τις συνέπειες της δικής του ολιγωρίας (για χρόνια ο παρεμβατισμός στις τράπεζες, εν μέρει λόγω της αντιμνημονιακής υστερίας, υπήρξε ταμπού, που τώρα επιτέλους διαρρηγνύεται), αλλά και το αποτέλεσμα που αυτή είχε στις σχέσεις κράτους – πολίτη. Είναι άλλωστε η ανεξέλεγκτη τραπεζική δραστηριότητα ήδη από τις εποχές της μαζικής ευμάρειας εκείνη που ενίσχυσε τη σαγήνη του αντισυστημισμού, του λαϊκισμού και της απαξίωσης της πολιτικής ως σπορ διεφθαρμένων.
Αναγνώριση πατρότητας
Ηταν, με λίγα λόγια, προφανές σε όλους εδώ και πολύ καιρό ότι τόσο για πρακτικούς όσο και για ηθικούς λόγους το κρατικό χαλινάρι στις τράπεζες ήταν και είναι επιβεβλημένο. Προκαλεί επομένως κωμική εντύπωση η απεγνωσμένη προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να καρπωθεί την παρέμβαση, με επιχείρημα ότι την είχε ζητήσει πολύ πριν συμβεί. Σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, η κυβέρνηση αντιγράφει την ατζέντα του κι αυτό μάλλον αποδεικνύει πόσο καλό είναι το ΠΑΣΟΚ στο να ανιχνεύει το zeitgeist και στο να χαράσσει αξιοζήλευτες πολιτικές. Δεν είναι όμως ιδιαίτερα πρωτότυπη παρατήρηση η αποθράσυνση των τραπεζών, ούτε και είναι πρωτότυπο το αίτημα για την αντιμετώπισή της. Ακόμα κι αν η Ν.Δ. δεν είχε στα προγραμματικά της πλάνα τις παρεμβάσεις που τελικά πραγματοποίησε, τις είχαν κατά νου οι πολίτες. Μήπως είναι πιθανότερο, αντί να αντέγραψε το ΠΑΣΟΚ, η κυβέρνηση να εισάκουσε ένα πασίδηλο λαϊκό αίτημα;
Ασκήσεις βρεφοποίησης
Το στερεότυπο είναι αληθές: η κοινή λογική δεν είναι και τόσο κοινή. Δικαιολογημένη λοιπόν η ικανοποίηση του ΠΑΣΟΚ, ειδικά μετά την παρατεταμένη του εκλογική ανημπόρια, όταν βλέπει τις θέσεις του να συνδέονται με την πραγματικότητα και επιτέλους να δικαιώνονται. Διεκδικώντας όμως τον ρόλο του αυθεντικού εκφραστή του αυτονόητου, το ΠΑΣΟΚ δεν τιμά τον εαυτό του· τον βρεφοποιεί. Θέτει τον πήχυ πολύ χαμηλά. Από την αξιωματική αντιπολίτευση περιμένει κανείς ιδέες και προτάσεις που υπερβαίνουν το προφανές, όχι να διακηρύσσει το προφανές ως τρομερή σύλληψη και μετά να ζητάει και επιβεβαίωση της εξυπνάδας του. Από ποιον τη ζητάει στο κάτω κάτω; Από την κυβέρνηση; Δεν θα του τη δώσει. Από τους πολίτες; Οι πολίτες εκφράζονται στις εκλογές, όχι όταν οι πολιτικοί ψαρεύουν κομπλιμέντα.
Πολιτική της χρησιμότητας
Παρά το επιχειρούμενο καπέλωμα από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ και τις χλιαρές αντιδράσεις όσων περίμεναν περισσότερα (πάντα κάποιοι θα περιμένουν περισσότερα), τα μέτρα της κυβέρνησης αντιμετωπίστηκαν με θετικό πνεύμα από την πλειονότητα των ενδιαφερομένων. Ηταν εύλογο: Οι πολίτες εκφράζουν διαρκώς την ενόχλησή τους για τα τρέχοντα τραπεζικά ήθη και, αν είχε κρατήσει το αυτί της πρώτης τετραετίας της, η Ν.Δ. θα είχε καταλάβει νωρίτερα πόσο επιτακτική ήταν η ανάγκη να κάνει κάτι γι’ αυτά. Εστω και τώρα, όμως, η παρέμβασή της θα πρέπει να λειτουργήσει αφυπνιστικά για την ίδια: σε μια περίοδο που η κυβέρνηση τείνει να διυλίζει τα πάντα με φίλτρα χονδροειδώς ιδεολογικοποιημένα (ο φόβος του ιερού δεξιού ακροατηρίου καλά κρατεί), τα μέτρα για τις χρεώσεις των τραπεζών αποδεικνύουν ότι η μοντέρνα πολιτική δεν νοείται να ερμηνεύεται ως εκκρεμές μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Εκτός από την ιδεολογική συνέπεια, υπάρχει και η πολιτική χρησιμότητα: Οποιος θέλει τους πολίτες μαζί του, ας φροντίσει να τους φανεί χρήσιμος, κι αυτοί θα τον επιβραβεύσουν όποιος κι αν είναι.
