«Τα χαρτιά με τα σχέδια της ατομικής βόμβας φυγάδευσε η Λόνα Κοέν», γράφει στα υπέροχα «Μικρά κατασκοπευτικά» του (εκδ. Αγρα) ο καλός συγγραφέας Ανδρέας Αποστολίδης.
Η Κοέν έβρισκε τα πολύτιμα σχέδια σε εστιατόρια του Αλμπουκέρκι και της Σάντα Φε, δύο πόλεων που βρίσκονταν κοντά στο Λος Αλαμος του Νέο Μεξικού, όπου είχε αναπτυχθεί το αμερικανικό ατομικό πρόγραμμα «Μανχάταν».
Η επιλογή των εστιατορίων γινόταν από τη Γιελιζαβέτα Ζαρούμπινα, μέλος της σοβιετικής κατασκοπείας από το 1919. Είχε παίξει σκοτεινό ρόλο στην εκτέλεση του μυθιστορηματικού πράκτορα Γιάκοβ Μπλιούμκιν, πρώην συνεργάτη της (και πιθανώς ερωτικού συντρόφου της).
Η Ζαρούμπινα, μαζί με τον σύζυγό της, έπαιξε επίσης ρόλο στη στρατολόγηση του επικεφαλής μιας υποδιεύθυνσης της Γκεστάπο. Ο άνδρας της ανέκρινε επίσης στο Κατίν Πολωνούς αιχμαλώτους με στόχο τη στρατολόγηση πρακτόρων (ή αλλιώς την εκτέλεση…).
Το 1941, το ζεύγος τοποθετήθηκε στην Ουάσιγκτον. Ως «Λιζ» πήγε στην Καλιφόρνια και προσέγγισε το ζεύγος Οπενχάιμερ. «Ετσι», γράφει ο Αποστολίδης, «ο Οππενχάιμερ, χωρίς να γίνει ποτέ πράκτορας των Σοβιετικών ή προδότης, μπορούσε να δίνει πληροφορίες για την εξέλιξη των εργασιών στο εργαστήριο του Λος Αλαμος, για την πρόοδο των συναδέλφων του, όπως του Κλάους Φουκς, θεωρώντας ότι η ενημέρωση των Συμμάχων ήταν υποχρέωσή του, μια που η κυβέρνησή του έπασχε από μια ακραία κομμουνιστοφοβία».
Η Λόνα Κοέν ήταν σύζυγος του Μόρις Κοέν, τραυματία βετεράνου του Ισπανικού Εμφυλίου. «Η Λόνα χρησιμοποιήθηκε ως κούριερ για να βγάζει πληροφορίες από το Λος Αλαμος». (…) Η Λόνα δικαιολογούσε τα ταξίδια της στην Πολιτεία του Νέου Μεξικού λέγοντας ότι επισκεπτόταν ένα σανατόριο για θεραπεία φυματίωσης». Ο σοβιετικός σύνδεσμός της στη Νέα Υόρκη, ο Ανατόλι Γιάτσκοβ, «τη θυμόταν σαν μια όμορφη νεαρή γυναίκα».
Φεύγοντας από το Νέο Μεξικό, στον σιδηροδρομικό σταθμό, κατά τον έλεγχο εισιτηρίων, πάνω στο άγχος της, η Λόνα κατά λάθος άφησε ένα πακέτο με χαρτομάντιλα στον ελεγκτή.
Μισή ώρα αργότερα, ο υπάλληλος της επέτρεψε το κουτί. «Στα Κλήνεξ υπήρχε η λεπτομερειακή περιγραφή της πρώτης ατομικής βόμβας στον κόσμο»…
Το 1950, μαζί με τον άνδρα της, απέδρασε στη Μόσχα και λίγο αργότερα το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο με νεοζηλανδικά διαβατήρια και ψεύτικα ονόματα. Ανοιξαν παλαιοβιβλιοπωλείο, συνεχίζοντας από εκεί την κατασκοπευτική δράση τους για περίπου μία δεκαετία.
Ολα τα ωραία όμως έχουν ένα τέλος. Το 1961 συνελήφθησαν, μαζί με τον σοβιετικό τους σύνδεσμο στο Λονδίνο. Καταδικάστηκαν σε είκοσι χρόνια φυλακή.
Στη Μόσχα ή στην Αμερική θα εκτελούνταν. Οι Βρετανοί φάνηκαν πιο γενναιόδωροι…
