Στο βιβλίο του «Μύθοι της γεωγραφίας. Οκτώ λανθασμένες αντιλήψεις για τον κόσμο» (μτφρ. Μ. Μακρόπουλος, εκδ. Ψυχογιός), που διατρέξαμε αυτή την εβδομάδα, είδαμε ότι ο καθηγητής Ανθρωπογεωγραφίας Πολ Ρίτσαρντσον προσπάθησε να καταρρίψει ορισμένες γερά εδραιωμένες, κυρίαρχες αντιλήψεις για τον κόσμο. Μία εξ αυτών είναι και ο τρόπος που, κατά τη γνώμη του, μετράμε την ανάπτυξη· δηλαδή μέσω του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, του περίφημου ΑΕΠ.
Κατά τον συγγραφέα, το ΑΕΠ είναι «άλλη μία επινοημένη παράδοση». Γιατί; Διότι, όπως λέει, «αν η οικονομική ανάπτυξη από μόνη της δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη ευημερίας και αξίας, τότε η άνοδος του ΑΕΠ είναι εντέλει σημάδι προόδου ή ένας μετρονόμος της καταστροφής; Και με το να αποδεχόμαστε τον μύθο της μέτρησης της ανάπτυξης, μήπως βασιζόμαστε σε έναν αριθμό που μας λέει πολύ λίγα για τη δική μας κατάσταση και γι’ αυτήν του κόσμου μας;».
Σύμφωνα με τον Ρίτσαρντσον, οι αδυναμίες στην αποτίμηση των οικονομικών βάσει του ΑΕΠ είναι προ πολλού γνωστές, ωστόσο, το ΑΕΠ παραμένει ακόμα κάτι σαν φετίχ. Στο σχετικό κεφάλαιο του βιβλίου του αποπειράται ενδιαφέρουσες συγκρίσεις ανάμεσα σε «οικονομικά θαύματα» του ανεπτυγμένου κόσμου (π.χ. Ιαπωνία) και μικρά, άγνωστα, παραγνωρισμένα κράτη, που όμως ακολουθούν έναν διαφορετικό δρόμο (το απομονωμένο ορεινό βασίλειο του Μπουτάν). Η ερώτηση είναι απλή: πού είναι οι άνθρωποι πιο ευτυχείς;
Οι απόψεις αυτές απαιτούν εποπτεία και γερό οικονομολογικό οπλοστάσιο. Ο αναγνώστης που δεν διαθέτει κάτι τέτοιο, παρακολουθεί τη συζήτηση με επιφυλάξεις και απορίες. Ωστόσο, με βάση όσα λέει ο Ρίτσαρντσον, αυτό που ένας μέσος αναγνώστης μπορεί αμέσως να σκεφτεί είναι αυτό που βιώνει στην καθημερινότητά του: π.χ., ακούμε συνεχώς για νούμερα που δείχνουν πως μια χώρα όπως η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε τροχιά ανάπτυξης, παρ’ όλα αυτά, η οικονομία της κάθε μέρας, η καθημερινή οικονομία του πολίτη είναι μια τελείως διαφορετική κουβέντα: αυτό που βιώνει ο μέσος Ελληνας πολίτης δεν είναι μια εμπειρία ανάπτυξης αλλά ακρίβειας και οικονομικής δυσφορίας. Ο μήνας βγαίνει με αγκομαχητό και αγωνία. Η αποταμίευση μοιάζει με ανέκδοτο αλλοτινών εποχών. Ισως η ανάπτυξη (έννοια που αποθεώθηκε σαν ιερό δισκοπότηρο στην Ελλάδα που βγήκε –ή νομίζει πως βγήκε– από την οικονομική κρίση) προορίζεται για τους λίγους – τους πολύ λίγους…
«Το κυνήγι της οικονομικής ανάπτυξης δεν μπορεί πάντα να προσφέρει ευημερία και ασφάλεια», γράφει ο Ρίτσαρντσον, «ενώ επιταχύνει την κλιματική κρίση και την εξαφάνιση ειδών σε μαζική κλίμακα, καθώς τα τροπικά δάση αποψιλώνονται και υγροβιότοποι αποστραγγίζονται. (…) Καθώς η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται και η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει, αυτό το κεφάλαιο μας αφήνει να αναρωτηθούμε: αν το ΑΕΠ και η οικονομική ανάπτυξη αυξάνονται, τότε γιατί εμείς βυθιζόμαστε»;
