Κύριε διευθυντά
Στο ερώτημα «Είμαστε έτοιμοι να μιλήσουμε για τον θάνατο;» που ετέθη στο πάνυ αξιανάγνωστο κείμενο της κ. Ηλιάνας Μάγρα («Η Καθημερινή», 5/12/2024), εμφατικά απαντώ: Ναι, είμαστε! Πώς γαρ ου; Εξάλλου, «φιλοσοφία εστί μελέτη (προαιρετικού) θανάτου» και «εν αφιλοσόφοις καιροίς δει ημάς καρτερώς και γνησίως τα (βιο)ηθικά συμφιλοσοφείν».
Είναι ήδη γνωστή η άποψή μου για την εθελοντική ευθανασία (voluntary euthanasia). Σχετική επιστολή μου, με τίτλο «Ποιανού είναι η ζωή που τώρα ζω;», κατέληγε:
«Ανθρώπινο δικαίωμα δεν είναι μόνο η πολυβόητη και αμφισβητήσιμη ομοφυλογαμία με όλα τα συμπαρομαρτούντα: είναι και το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στην εθελοντική ευθανασία, στον ήρεμο, ανώδυνο, “πεπαιδευμένο” θάνατο του Σωκράτη (…) η Πολιτεία οφείλει να νομιμοποιήσει inter alia και τον αξιοπρεπή θάνατο» («Η Καθημερινή», 2/3/2024).
Στον τομέα της βιοηθικής η σημερινή Ελλάδα δεν διακρίνεται για τη φιλοσοφική της ευστροφία και ευτολμία. Αντί να υπερμάχεται του αξιοπρεπούς θανάτου, παρακολουθεί αμήχανα τα νομοσχέδια για τη νομιμοποίηση της ευθανασίας άλλων ευρωπαϊκών χωρών (Αυστρίας, Βελγίου, Γερμανίας, Ισπανίας, Λουξεμβούργου, Πορτογαλίας και πρόσφατα Μ. Βρετανίας). Αντί να προκαταλαμβάνει το υψηλό ηθικό τοπίο, επιλέγει το τέλμα τού άγονου συντηρητισμού. Αντί να προλαλεί ηθικοφιλοσοφικά και να διδάσκει τους άλλους, υστερολαλεί μετά από τους άλλους. «Ας νομοθετήσουν πρώτα οι άλλοι και μετά θα το δούμε κι εμείς»!
«Αυτά τα θέματα δεν λύνονται εδώ και τώρα», λέει η ομότιμη καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου και μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, κ. Ισμήνη Κριάρη. «Καλό θα ήταν να αρχίσει να υπάρχει κοινωνική ζύμωση» (βλ. «Η Καθημερινή», 5/12/2024).
Δεν ξεκαθαρίζει όμως η αγαπητή καθηγήτρια σε πόσα χρόνια από τώρα θα σηκώσει τα μανίκια του ο ανώνυμος «ζυμωτής» (αν ποτέ τα σηκώσει) για να αρχίσει η «κοινωνική ζύμωση».
Συνυπογράφω την εύστοχη παρατήρηση του καθηγητή κ. Ευάγγελου Πρωτοπαπαδάκη, που λέει ότι «η ελληνική κοινωνία δεν είναι ποτέ έτοιμη για τίποτα» και ότι «οι πολιτικές και ηθικές αποφάσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται με βάση το τι είναι έτοιμη να αποδεχθεί η κοινωνία, αλλά το τι πρέπει να γίνει».
Αυτό που (κατ’ εμήν γνώμην) πρέπει να γίνει, είναι να αρχίσει τώρα –όχι αύριο– η κοινωνική ζύμωση, ο δημόσιος διάλογος για την εθελοντική ευθανασία. Είδαμε τη σκόπιμη κωλυσιεργία στην κατασκευή Κέντρου Αποτέφρωσης Νεκρών. Ας μη τη δούμε και στη γέννηση του αξιοπρεπούς θανάτου. Ο Μένανδρος μας έδειξε τον δρόμο: «κρείσσον το μη ζην ή ζην αθλίως».
*Μελβούρνη
