Ο Ντόναλντ Τραμπ βάσισε σημαντικό μέρος της προεκλογικής του εκστρατείας το 2016 στην ιδέα της κατασκευής ενός τείχους κατά μήκος των συνόρων ΗΠΑ – Μεξικού. Θα ήταν ένα τεράστιο έργο, που θα απέκλειε τις ορδές των «βαρβάρων» έξω από το «καθαρό έθνος».
Ωστόσο, όπως γράφει ο καθηγητής Ανθρωπογεωγραφίας Πολ Ρίτσαρντσον στο βιβλίο του «Μύθοι της γεωγραφίας. Οκτώ λανθασμένες αντιλήψεις για τον κόσμο» (μτφρ.: Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Ψυχογιός), «η πρώτη του προσπάθεια δεν αποδείχθηκε ιδιαίτερα εντυπωσιακή». Μέρη του τείχους ήδη σκουριάζουν στην έρημο Σονόρα και ολόκληρα τμήματά του παρασύρθηκαν από καταρρακτώδεις βροχές.
Για να είμαι ειλικρινής, διαβάζοντας το βιβλίο του Ρίτσαρτσον, ξαφνιάστηκα που ενέταξε μεταξύ των οκτώ μεγάλων μύθων της γεωγραφίας την ιδέα της ασφάλειας που προσδίδει σε ένα κράτος και μια κοινωνία ένα μεγάλο τείχος. Πίστευα ότι στην εποχή των «έξυπνων πυραύλων» και των drones, αυτή η ιδέα δεν θα μπορούσε παρά να είναι τελείως παρωχημένη.
Και όμως, είχα λάθος. Εξάλλου, μην πάμε μακριά: στον Εβρο έχουμε και το δικό μας, το ελληνικό, τείχος (πιο σωστά: φράκτη), που επίσης υποτίθεται ότι εμποδίζει μετανάστες και πρόσφυγες να εισέλθουν στη χώρα.
«Είτε πρόκειται για το συνοριακό τείχος του Τραμπ, για το Τείχος του Αδριανού στη βόρεια Αγγλία ή το Σινικό Τείχος», γράφει ο Ρίτσαρντσον, «τέτοια τεράστια επιτεύγματα μηχανικής και προσπάθειας τείνουμε να τα φανταζόμαστε ως ασφαλείς γραμμές άμυνας ανάμεσα σε “εμάς” και σε “εκείνους”».
Είναι όμως έτσι; Ο Ρίτσαρντσον είναι σαφής: «Οταν το αίσθημα ευθύνης για τη ζωή των άλλων σταματάει στα σύνορα, κανείς δεν κατορθώνει να είναι ασφαλής. Το μόνο που καταφέρνουμε είναι να συντρίβουμε την ίδια μας την ανθρωπιά». Επιπροσθέτως: «Στο Τείχος του Αδριανού, μετανάστες από τη σημερινή Συρία και τη Ρουμανία φρουρούσαν κάποτε τα βόρεια σύνορα της Βρετανίας, ενώ η Κίνα έχει κυβερνηθεί πολλές φορές από δυναστείες που προέρχονταν πέρα από το Μεγάλο Τείχος της».
Η ιστορία των συνοριακών τειχών συνδέεται με την ιστορία του γραμμικού διαχωρισμού του κόσμου, κάτι που ξεκινάει κατά τον 15ο αιώνα. Είναι, δηλαδή, ένα σχετικά πρόσφατο φαινόμενο, όμως τείνουμε να το θεωρούμε περίπου ως κάτι προαιώνιο.
Η κυρίαρχη –και άκρως απλοϊκή– ιδέα είναι ότι ένα τέτοιο τείχος σηματοδοτεί το όριο ανάμεσα στον πολιτισμό και στη βαρβαρότητα. Εστω και έτσι όμως, ένα τείχος όπως του Αδριανού, δεν ήταν ένα αμυντικό έργο αλλά προσφερόταν ως σημείο εκκίνησης για έλεγχο και εποπτεία, και επέκταση, πέρα από το τείχος. Από μόνο του, ως αμυντικό έργο, δεν είχε νόημα.
Ο Ρίτσαρντσον: «Οπως συνέβη και με τα προηγούμενα “Μεγάλα” τείχη, το Τείχος του Τραμπ θα διαβρωθεί τελικά από το ακατάβλητο πνεύμα της ανθρώπινης επαφής, της επιχειρηματικότητας και της προσπάθειας»…
