Ένας καλοντυμένος κύριος στέκεται στη στάση του λεωφορείου και κοιτάζει σαστισμένος. Κανείς δεν του δίνει σημασία. «Πού πάει αυτό;» με ρωτάει. Τα ‘χει λίγο χαμένα, αλλά τελικά επιβιβάζεται. Στη διαδρομή ρωτάει πράγματα που λίγα χρόνια πριν θα φάνταζαν φυσιολογικές απορίες: «γιατί κάνει στάση εδώ; έχει αλλάξει διαδρομή;».
Τώρα, είναι λες και ο καλοντυμένος κύριος ζει εκτός τόπου και χρόνου. Δεν έχει κινητό να παρακολουθήσει το λεωφορείο; Δεν ξέρει να συνδέεται με κάποια από τις άπειρες εφαρμογές που σε καθοδηγούν μέσα στην πόλη;
Όσο διαρκεί η διαδρομή, η αυτοπεποίθησή του, μαζί με τις δυνάμεις του, μαζί με την ικανότητά του να τα καταφέρνει ατονούν. Κανείς δεν τον ακούει, όλοι φοράνε ακουστικά. Άλλες μέρες στα λεωφορεία παρακολουθώ γερασμένες γυναίκες να τραβάνε με τα δάχτυλά τους βίντεο με σφουγγάρια και ατυχήματα στο κινητό, σ’ ένα ατέλειωτο ασυμάζευτο χάζεμα.
Στην Ελλάδα και αλλού συζητιέται πώς θα προστατευτούν τα μικρά από ένα διαδίκτυο που έχει γίνει άβολο και εξουθενωτικό. Η κατάσταση είναι όντως άσχημη (και από αισθητικής άποψης). Οι ενημερωτικές ιστοσελίδες, με εξαιρέσεις, βρίσκονται σε ανταγωνισμό για το ποιος θα πιάσει πρώτος πάτο. Το «περιεχόμενο» που θα αγγίξει τον κατώτατο κοινό παρονομαστή (κουτσομπολιά, γυμνό, καταβρόχθιση δημοσίων προσώπων, «ειδήσεις» του στυλ «δείτε τι είπε στον Παπακαλιάτη η θεία του») ανεβαίνει ψηλά. Το διαδίκτυο είναι πια βδελυρό. Και, ταυτόχρονα, μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν διαθέτει τη γνώση και την εμπειρία ώστε να εκπαιδεύει και να διαμορφώνει τα διαδικτυακά περιβάλλοντα όπου συχνάζει.
Ενώ σε καμία άλλη εποχή δεν είχαμε τέτοια πρόσβαση σε δωρεάν γνώση, καταναλώνουμε βίντεο με σελέμπριτις που δεν κάνουν τίποτα. Πραγματικά δεν κάνουν τίποτα. Αλλά εμείς τους κοιτάμε. Τους κοιτάμε να καπνίζουν ή να γυμνάζονται. Αλλά στην πραγματικότητα ούτε αυτοί θέλουν να το δείχνουν ούτε εμείς θέλουμε να το κοιτάμε αυτό το πράγμα. Κάπως έχει αποφασιστεί πως «πρέπει» να παράγεται «περιεχόμενο». Υπάρχουν ολόκληρες ομάδες του πληθυσμού που δεν ξέρουν ούτε πώς να βγουν από αυτήν την παθητικότητα, ούτε καν πώς να τη συνειδητοποιούν.
Για μένα αυτές οι ομάδες δεν αρκεί να αναζητηθούν στα παιδιά. Οι μεγαλύτερες ηλικίες είναι ευάλωτες, ειδικά εάν δεν έχουν υψηλή μόρφωση και τεχνολογική κατάρτιση. Δεν λέω πώς οι νεότεροι/μεσήλικες δεν χαζεύουν στο διαδίκτυο καίγοντας τα εγκεφαλικά τους κύτταρα, αλλά σ’ εμάς υπάρχει επίγνωση. Ξέρεις ότι αφότου καταναλώσεις μερικά άχρηστα βίντεο με σκουπίδια, θα σού εμφανιστούν μερικές εκατοντάδες ακόμη. Και το ξέρεις επειδή, ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου, είχες ίντερνετ απ’ τα δέκα σου. Επίσης, οι υποχρεώσεις των ατόμων σε παραγωγικές ηλικίες ισορροπούν την ορμή προς το σάπισμα.
Οι μεγαλύτερες ηλικίες, όμως, που στην Ελλάδα δεν είναι και λίγοι άνθρωποι, έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Έρμαια του Νιγηριανού Πρίγκιπα που θα τους στείλει «αξιόπιστες επενδύσεις». Ή αγχωμένοι που δεν απάντησαν σε κάποιο αυτοματοποιημένο μήνυμα. Ή βαλτωμένοι στη γραφειοκρατικοποίηση της ζωής να τσατάρουν σε λούπα χρησιμοποιώντας μόνο τον δείκτη.
Η σχέση τους με το διαδίκτυο έχει κάτι σχιζοφρενικό. Στη χειρότερη μάλλον εκδοχή του διαδικτυακού εθισμού τους μπορεί να βρει κανείς καταναλωτές τεράστιων ποσοτήτων σκουπιδο-περιεχομένου που σταδιακά χαμηλώνουν υπερβολικά τους διανοητικούς τους ορίζοντες. Λες και θέλουν να προκαλέσουν στον εαυτό τους μια πρόωρη άνοια μέσω διαρκούς σκρολαρίσματος.
Σε μία ομαδική συνομιλία ένα νέο άτομο μπορεί να αισθανθεί ντροπή, μοναξιά, fomo (ότι είναι στην απ’ έξω). Μπορεί να νιώσει χοντρό, άσχημο και ανεπιθύμητο. Όλ’ αυτά έχουν μελετηθεί και έχουν διαπιστωθεί. Είναι φρικτά πράγματα. Πώς αισθάνονται, όμως, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι στην ατέρμονη περιήγησή τους ανάμεσα σε τηγάνια και «θεραπευτικά βότανα»; Όταν δεν μπορούν να εκδώσουν διαδικτυακά ένα έγγραφο ή να κλείσουν ραντεβού; Όταν δεν ξέρουν να ξεχωρίσουν το αληθινό απ’ το ψευδές, ενώ ολοφάνερα όλος ο υπόλοιπος κόσμος έχει αντλήσει από κάπου την πληροφορία;
