Η πτώση του καθεστώτος Ασαντ εξέπληξε τους πάντες. Οι μόνοι που ίσως γνώριζαν πόσο σαθρές ήταν οι βάσεις του θα ήταν οι Ρώσοι και οι Ιρανοί, που το στήριζαν τα τελευταία χρόνια. Αλλά και αυτοί πιάστηκαν στον ύπνο από την επέλαση των ισλαμιστών της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS), που το προηγούμενο Σαββατοκύριακο κατέλαβαν το Χαλέπι και προχθές Κυριακή βρίσκονταν στο κέντρο της Δαμασκού, ενώ ο Μπασάρ αλ Ασαντ ζητούσε άσυλο στη Μόσχα.
Και τώρα; Πώς θα διαμορφωθεί η πολιτική κατάσταση στη Συρία, πώς θα εξελιχθεί η κοινωνία, που λυτρώνεται από δεκαετίες καταπίεσης χωρίς να γνωρίζει τι ακολουθεί; Πώς θα συμπεριφερθούν οι ξένες δυνάμεις που έχουν εμπλακεί στην τόσο κομβική χώρα της Μέσης Ανατολής; Πώς θα εξελιχθεί η ευρύτερη περιοχή;
Οπως ουδείς μπορούσε να προβλέψει τα γεγονότα των τελευταίων δύο εβδομάδων, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε τι έπεται. Ο ηγέτης της HTS (που ισχυρίζεται ότι έχει κόψει τους δεσμούς με την Αλ Κάιντα) ζήτησε εθνικό διάλογο, χωρίς την εμπλοκή ξένων δυνάμεων. Αυτό απαιτεί μια ελάχιστη σταθερότητα, με κεντρική κυβέρνηση και λειτουργικό κράτος. Και πρέπει να γίνει σύντομα, να μην προλάβουν διάφορες δυνάμεις να εμπλακούν σε βίαιες αντιπαραθέσεις σε αναζήτηση εδαφών και επιρροής. Θετικό είναι ότι ο πρωθυπουργός του Ασαντ δήλωσε ότι θα συνεργαστεί με τους μαχητές. Εάν η Συρία μπορέσει να αποφύγει το κενό εξουσίας που επέβαλαν οι Αμερικανοί στο Ιράκ, ίσως η χώρα γλιτώσει από τη χρόνια αστάθεια που πλήττει το Ιράκ.
Σαφώς οι μεγάλοι χαμένοι είναι η Ρωσία και το Ιράν. Το ποιοι κερδίζουν δεν είναι τόσο απλό. Ενώ η Τουρκία και το Ισραήλ συμπεριφέρονται σαν να έχουν μόνον όφελος από τις εξελίξεις –επεκτείνοντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τους εντός Συρίας– και οι δύο χώρες είναι εκτεθειμένες σε νέους κινδύνους. Αναρχία στη Συρία θα δυσκόλευε τον έλεγχο που θέλουν και οι δύο να ασκήσουν στα σύνορά τους, ενώ ισχυρή κυβέρνηση στη Δαμασκό θα επιδιώξει να αποκαταστήσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Ο διαμελισμός της Συρίας ή μια ομοσπονδιακή λύση θα είχε ως αποτέλεσμα μια αυτόνομη κουρδική περιοχή στα σύνορα της Τουρκίας. Επίσης, ενώ σήμερα ο Ερντογάν φαίνεται ενισχυμένος από την αποδυνάμωση του Πούτιν και του ιρανικού καθεστώτος, ας μην ξεχνάμε ότι αυτός κέρδιζε πολύ με τον καιροσκοπισμό του στις μεταξύ τους σχέσεις. Ισως τώρα η τουρκική οικονομία να μην παρουσιάζει τόσα ανεξήγητα «λάθη και παραλείψεις» σε εισροές δεκάδων δισ. δολαρίων.
Η έκρηξη χαράς και ανακούφισης, εντός Συρίας και στην προσφυγιά, υπογραμμίζει ότι κερδισμένοι είναι οι πολίτες. Το έργο της αποκαθήλωσης του καθεστώτος, της συμφιλίωσης των διαφόρων ομάδων (εθνικών, θρησκευτικών κ.ά.), της επανίδρυσης του κράτους και της ανοικοδόμησης της χώρας θα είναι μακρόχρονο και δύσκολο. Μακάρι να δοθεί στον λαό της Συρίας η ευκαιρία να το επιχειρήσει.
