Πόσες ήπειροι υπάρχουν στον πλανήτη; Γιατί ακόμα συνεχίζουν ορισμένοι ηγέτες να πιστεύουν πως τα τείχη που ορθώνουν στα σύνορά τους θα τους προστατέψουν; Πόσο φυσική και παλαιά είναι η έννοια του έθνους; Υπάρχουν περιοχές πάνω στη Γη που δεν ανήκουν σε κανέναν; Αλήθεια, σε ποιον ανήκει ο κόσμος; Τι σημαίνει επίσης οικονομική ανάπτυξη; Η έννοια του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) μήπως είναι μια επινοημένη παράδοση και δεν συνιστά αξιόπιστο δείκτη ευημερίας και αξίας; Τι συνεχίζουμε να παρεξηγούμε σχετικά με χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και τα αφρικανικά κράτη;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που θέτει στο βιβλίο του «Μύθοι της γεωγραφίας. Οκτώ λανθασμένες αντιλήψεις για τον κόσμο» ο Πολ Ρίτσαρντσον. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση του συγγραφέα Μιχάλη Μακρόπουλου.
Ο συγγραφέας είναι επίκουρος καθηγητής Ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, διαπρεπής μελετητής στο πεδίο της Γεωγραφίας και των Ρωσικών Σπουδών, και έχει διατελέσει πρόεδρος της Εταιρείας Συνοριακών Σπουδών. Οι «Μύθοι της γεωγραφίας» είναι το πρώτο του βιβλίο για το γενικό κοινό.
Οι μύθοι, μας λέει ο Ρίτσαρντσον, έχουν τεράστια ισχύ και ιδιαίτερη αντοχή στον χρόνο. Οι πρώτοι χάρτες ήταν γεμάτοι τέρατα και ανύπαρκτες περιοχές. Το φανταστικό συμβάδιζε πλάι στο πραγματικό. Από τον 17ο αιώνα, με την επιστημονική επανάσταση, αυτό άρχισε να αλλάζει.
Ωστόσο, ο συγγραφέας θέτει το ερώτημα: «Τι θα γινόταν αν οι χάρτες και οι ιδέες που χρησιμοποιούμε για να κατανοήσουμε τον κόσμο σήμερα μας παραπλανούν εξίσου ενεργά; (…) Το βιβλίο «Μύθοι της γεωγραφίας» καταγράφει ένα σύνολο μύθων για την εποχή μας, αποκαλύπτοντας τη διαχρονική ισχύ τους και τον τρόπο με τον οποίο αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο στην κατανόησή μας για τον κόσμο και τη γεωγραφία του».
Ο αντικειμενικός σκοπός του συγγραφέα είναι να αντικρούσει «μια κυρίαρχη και μακραίωνη αντίληψη για τον κόσμο: την έννοια του «περιβαλλοντικού ντετερμινισμού», ο οποίος οδηγεί στην «εσφαλμένη υπόθεση ότι η γεωγραφία είναι το πεπρωμένο – το κλειδί για την κατανόηση της ανόδου και της πτώσης πολιτισμών, της κυρίαρχης παγκόσμιας τάξης και του γεωπολιτικού μας μέλλοντος».
Κατά τον Ρίτσαρντσον, «η σχέση μεταξύ των ανθρώπων και της γεωγραφίας είναι πολυδιάστατη. Συμμετέχουμε στη διαμόρφωση του κόσμου μας», στον βαθμό που συμβάλλουμε δραστικά στην «επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής και στις βαθιές μεταβολές στο χερσαίο και θαλάσσιο περιβάλλον» μας.
Το πρώτο αφήγημα που προσπαθεί να αντικρούσει ο συγγραφέας είναι ο αριθμός των ηπείρων, «ο μεγαλύτερος ίσως γεωγραφικός μύθος απ’ όλους». Η συνέχεια αύριο.
