Το 1970, από τις εκδόσεις Κέδρος κυκλοφόρησε το βιβλίο του Αναστάσιου Πεπονή «Προσωπική μαρτυρία», που αναφέρεται στην περίοδο 1941-1952. Τέτοιες μέρες, κάθισα και το ξαναδιάβασα. Κιτρινισμένο από το διάβα του μισού αιώνα –το βιβλίο με τη χαρακτηριστική μορφή εκτύπωσης εκείνης της εποχής, με το πολυτονικό σύστημα και με το ένθετο φυλλάδιο στο οποίο προσωπικότητες του πολιτικού και πολιτιστικού στερεώματος εκθειάζουν τον συγγραφέα, με την ένδειξη με μολύβι στη δεύτερη σελίδα “60 δραχμές” και με την τραχιά αφή των σελίδων λόγω της δράσης του χαρτοκόπτη– το πήρα στα χέρια μου για να ξαναθυμηθώ πώς παρουσίαζε τα γεγονότα που συνέβησαν στην Αθήνα πριν από 80 χρόνια.
Ο Αν. Πεπονής ανήκε στις λεγόμενες εθνικιστικές οργανώσεις, που ήθελαν μετά τον πόλεμο τη Μεγάλη Ελλάδα. Εζησε στην πρώτη γραμμή όσα έγιναν τότε και για να συντονιστεί ο αντιεαμικός χώρος και για να ελεγχθεί η κατάσταση στις πανεπιστημιακές σχολές. Βίωσε τη δολοφονία του Κίτσου Μαλτέζου, καθώς έγινε πλέον κοινή συνείδηση πως η άλλη πλευρά είχε αναγάγει τη δολοφονία των πολιτικών αντιπάλων της σε ένα αποδεκτό πολιτικό όπλο. Συγχρόνως όμως ο Αν. Πεπονής στο βιβλίο του πρόβαλε και σκληρά ερωτήματα προς τον δικό του ευρύτερο χώρο. Γράφει: «Είχε ρωτήσει ο πατέρας μου τον Σοφούλη πώς συνέβαινε κόμματα και πολιτικοί που επανειλημμένα είχαν κυβερνήσει τον τόπο, που ήταν σε θέση να γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα σε κάθε περιοχή, που είχαν επηρεάσει και αυτήν ακόμα τη σύνθεση της Διοικήσεως, να αισθάνονται τόσο αδύναμοι. Και οι κομμουνιστές, πάντα διωγμένοι, ακατάπαυστα έως τότε στο περιθώριο, να είναι την ώρα εκείνη παντοδύναμοι. Πειραγμένος ο Σοφούλης απάντησε σε ύφος ειρωνικό: “Ισως να είμαστε ανίκανοι”». Και συνεχίζει ο Αν. Πεπονής: «Ενα από τα στελέχη του πολιτικού κόσμου, βενιζελογενής, πρώην υπουργός αλλά και μεταπολεμικά συνεργαζόμενος με το Λαϊκό κόμμα ξανά υπουργός, ο Αλ.., είχε πει πως διά τους καλούς πατριώτας το καλύτερον θα ήτο να κοιμηθούν και να ξυπνήσουν όταν οι μεγάλοι μας σύμμαχοι θα μας έχουν ελευθερώσει…». Σε αυτά τα δύο αποσπάσματα κρύβεται ένα μέρος των αιτίων που οδήγησαν τα πράγματα, εκείνα τα ταραγμένα χρόνια, εκεί που τα οδήγησαν. Στην εμφύλια σύγκρουση.
Στα Δεκεμβριανά οι ΕΛΑΣίτες τον αναζήτησαν στο πατρικό του, αλλά αυτός κατάφερε και τους ξέφυγε, γλιτώνοντας ίσως και την ίδια τη ζωή του.
Ο Αν. Πεπονής δεν αμφιταλαντεύθηκε, δεν τήρησε μια ουδέτερη στάση μπροστά στα γεγονότα. Δεν παρουσίασε το χαρακτηριστικό σύμπτωμα των αστών διανοουμένων να τρέμουν τους κομμουνιστές αλλά να απεχθάνονται και τους αντιπάλους τους. Και για αυτό η γραφή του, όπως και η μετέπειτα πορεία του, παρουσιάζουν μια εντιμότητα. Στα Δεκεμβριανά οι ΕΛΑΣίτες τον αναζήτησαν στο πατρικό του, αλλά αυτός κατάφερε και τους ξέφυγε, γλιτώνοντας ίσως και την ίδια τη ζωή του.
Πάντα ένα παλιό βιβλίο είναι το ασφαλέστερο καταφύγιο για να φρεσκάρεις τη μνήμη σου και να ταξιδέψεις στα χρόνια που το πρωτοδιάβασες.
