Κατάλαβα ότι παρά την ξερολίαση μου είμαι θύμα μίας υπερκαταναλωτικής κουλτούρας όταν ο εγκέφαλός μου άρχισε να τρέπει διάφορες ευχάριστες προσκλήσεις ενόψει των γιορτών σε αφορμές για αγορές. Μήπως ν’ αγοράσω στους γονείς μου κάτι; Μήπως να πάρω γάντια για μένα; Μα πήρα μόλις πέρσι. Ναι, αλλά πού είναι; Μήπως ν’ αγοράσω καινούριο λάπτοπ, παρόλο που έχω λάπτοπ;
Συνειδητοποίησα ότι αυτές οι σκέψεις μού έφερναν απίστευτο άγχος. Ο υπερκαταναλωτισμός σχετίζεται με μία λάθος αντίληψη του τι έχει αξία, όπως επισημαίνει η Emma Brockes σε άρθρο της στον Guardian (I gave up bulk buying). Το άρθρο εντάσσεται σε μία γενικότερη συζήτηση των ημερών για το πώς ο υπερκαταναλωτισμός μάς χαλάει την ηρεμία μας. Δεν είναι μόνο οι πιέσεις να καταναλώσεις όλο αυτό το πλαστικό που με τη μορφή στολιδιού, παιχνιδιού, στολής ή άχρηστου διακοσμητικού αντικειμένου θα καταλήξει στον σκουπιδότοπο του τρίτου κόσμου, αφού «χρησιμοποιηθεί» μια δυο φορές.
Είναι που όλη αυτή η πλαστική υπερβολή διαστρεβλώνει την αντίληψή μας για το κέρδος.Τι εννοούμε όταν λέμε κερδίζω; Ότι κάνω κάποια επιλογή που αυξάνει τους πόρους μου ή ότι παραλείπω να επιβαρυνθώ με έξοδα/χρέη. Κερδίζω όταν ωφελούμαι. Όταν καλύπτω τις ανάγκες μου κλπ. Όπως επισημαίνει η Brockes, οι καταναλωτές εκπαιδεύονται σε μια γλώσσα όπου «κερδίζω» σημαίνει πως ξοδεύω περισσότερο, πως καταναλώνω σε υπερβολικές ποσότητες και πως τελικά συσσωρεύω στο σπίτι μου πράγματα που δεν χρειάζομαι. Αγοράστε δύο τηγάνια και κερδίστε το ένα. Μα μήπως είχα ήδη τηγάνι; Ή μήπως, με μία μικρή έρευνα σε σπίτια συγγενών και φίλων, θα βρω τηγάνια που περισσεύουν και δεν χρησιμοποιούνται;
Πόσες φορές μάς κάλεσαν σε κάποια κοινωνική εκδήλωση, φορέσαμε κάτι με τη λογική «τι θα πει ο κόσμος;» και μετά αυτό αράχνιασε στην ντουλάπα; Πόσοι Έλληνες γαλουχήθηκαν στην ιδέα της γρήγορης μόδας; Πόσοι στη δεκαετία του 2000 έμαθαν ν’ αλλάζουν πουκάμισα και αυτοκίνητα τοποθετώντας όλον αυτόν τον εξοπλισμό «αυτοκαθορισμού» ανάμεσα στους ίδιους και τον τρόπο ζωής των γονιών τους στο χωριό απ’ τον οποίο όφειλαν οπωσδήποτε να διαφοροποιηθούν;
Η υπερκατανάλωση παρουσιάστηκε σαν χειραφέτηση. Σ’ αυτούς τους σωρούς φθηνών ρούχων που τα φοράς και τα πετάς κολυμπάμε τώρα. Δεν χρειάζεται να είσαι και μεγάλος οικολόγος για να σκεφτείς πως όταν το μπλουζάκι σου κάνει δέκα-είκοσι ευρώ φτιάχτηκε σε συνθήκες ακραίας εργασιακής εκμετάλλευσης από σύγχρονους σκλάβους και από σάπια υλικά. Δεν θα κρατήσει καιρό. Αλλά τι σε νοιάζει; Στο TikTok θα βρεις άπειρους ανεγκέφαλους να σε πείσουν πως χρειάζεσαι ακόμη ένα αρωματικό κερί, ακόμη ένα μπουφάν. Η ερώτηση «μα δεν έχεις ήδη δύο μπουφάν;» ακούγεται σαν κάτι που θα έλεγε σπαγγοραμένος.
Ίσως πρέπει να αναπτύξουμε μία καχυποψία απέναντι στη φθήνια. Στο δημοφιλές ιρλανδικό podcast The Blindboy Podcast ο παραγωγός, με αφορμή το Χάλογουιν, θρηνεί τις εποχές που αγόραζες κάτι και είχε αξία. Αντί για πλαστικά στολίδια και γυαλιστερές Αμερικανικές κολοκύθες θυμάται πώς χρησιμοποιούσαν αυγά, χαρτί και ό,τι έβρισκαν μπροστά τους για να γιορτάσουν το Χαλογουίν στην επαρχία της Ιρλανδίας όπου μεγάλωσε. Ύστερα όταν έπαιρναν ένα αληθινό δώρο σε κουτί η χαρά ήταν απερίγραπτη. Μάς υπενθυμίζει εκείνη τη χαρά της απόλαυσης που έχει αναβληθεί. Για να το φέρω στην Ελλάδα, εδώ αυτό συνέβαινε με το φαγητό. Η νηστεία φώτιζε το εορταστικό γεύμα. Η στέρηση (από επιλογή), η αναβολή της ευχαρίστησης, προσέθεταν νοστιμιά στο γεύμα της 25η Δεκεμβρίου.
Όταν σκρολάρεις παντελόνια στο κινητό δεν προλαβαίνεις καν να τα επιθυμήσεις αληθινά. Χώρια που ενώ μιλάμε διαρκώς γι αυθεντικότητα και μοναδικότητα, κάμποσοι άνθρωποι είναι ολόιδιοι στο ντύσιμο, το κούρεμα (!), τον τρόπο ομιλίας και τα τατουάζ με κάμποσους άλλους. Σχεδόν μπορείς να εντοπίσεις τη γραμμή παραγωγής της ρέπλικας ακολουθώντας ορισμένα κανάλια κατασκευής προτιμήσεων στο ίντερνετ. Είναι τόσο κουραστικό όλο αυτό. Πάρε καινούριο μπουφάν, βγαλτο φωτό, φρόντισε να έχεις νέο αιφόουν ώστε το μπουφάν να φωτογραφήθεί καλά. Όμως, κανένα άιφοουν δεν είναι ποτέ αρκετά νέο! Πφ. Θ’ αλλάξω το κινητό μου μόνο άμα σπάσει πέρα για πέρα.
