Το 2019, στα εκατό χρόνια της «Καθημερινής», η εφημερίδα εξέδωσε μια βιογραφία του Ελευθερίου Βενιζέλου σε συνεργασία με το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος». Την υπέγραφε ο Νικόλαος Εμμ. Παπαδάκης. Στην εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, θυμάμαι κάποιον άγνωστο κύριο στο κοινό να μουρμουρίζει: «Θα τρίζουν τα κόκαλα του Βλάχου».
Αυτό το –ελαφρώς κωμικό– περιστατικό το έχω μνημονεύσει ξανά, αλλά δεν πειράζει. Μου υπενθυμίζει ότι, έναν και πλέον αιώνα μετά, ο Βενιζέλος συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις.
Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το νέο βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα Θανάση Διαμαντόπουλου με τίτλο «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως πλαστουργός Ιστορίας. Ο άνθρωπος, ο θρύλος, το πολιτικό αποτύπωμα». Ο Θ. Διαμαντόπουλος έχει σειρά βιβλίων στο ενεργητικό του, εσχάτως έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ταραγμένη περίοδο του Μεσοπολέμου.
Εδώ διατρέχει την πορεία του Βενιζέλου μέσα σε όλες του τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις που προκάλεσε, αλλά και την τεράστια δυναμική που ανέπτυξε από την αρχή της πολιτικής του καριέρας.
Το όνομά του συνδέεται άμεσα με μερικές από τις πλέον δραματικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, ενώ παραμένει σημείο αναφοράς έως σήμερα, τόσο για τους επιγόνους των τότε βενιζελικών όσο και για εκείνους των αντιβενιζελικών.
Αυτή την εβδομάδα θα διατρέξουμε τον βίο και την πολιτική ιστορία αυτής της προσωπικότητας εστιάζοντας σε ορισμένες κρίσιμες φάσεις: τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Εθνικό Διχασμό, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον Βενιζέλο της λεγόμενης «δεύτερης φάσης», με τα κινήματα της δεκαετίας του ’30.
Ο συγγραφέας ξεκινάει φυσικά από την «πρώτη φάση της πρωθυπουργίας» του Βενιζέλου, δηλαδή την περίοδο 1910-1915, που καλύπτει τα χρόνια των Βαλκανικών και φτάνει έως το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού. Και μιλάει για μια φάση κατά την οποία ο Βενιζέλος είχε «ως συνεργάτες ό,τι ποιοτικότερο υπήρχε εκτός “παλαιοκομματισμού” στην ελληνική κοινωνία της εποχής, το οποίο ο ίδιος έφερε στην ελληνική επιφάνεια», δρομολογώντας «μεγάλη πολιτική».
Για παράδειγμα: Εισήγαγε ένα «πρωτοπόρο και εκσυγχρονιστικό Σύνταγμα, στην πραγματικότητα προπορευόμενο της εποχής του», επίσης «έβαλε τις θεσμικές βάσεις της πλήρως ανεξάρτητης από την εκτελεστική εξουσία λειτουργίας της δικαιοσύνης» και πολλά άλλα ακόμη.
Βεβαίως, ορθώς ο συγγραφέας επισημαίνει ότι αυτό δεν θα τον εμποδίσει το 1922 να μην παρέμβει (αν και θα μπορούσε) στις μεθοδεύσεις της Επαναστατικής Επιτροπής προκειμένου να εκτελεστούν με συνοπτικές διαδικασίες οι υπεύθυνοι της Μικρασιατικής Καταστροφής. Αλλά ο Βενιζέλος ήταν και γεμάτος αντιφάσεις.
