Εντυπη έκδοση. Πιθανώς να κάθεστε σε μια καρέκλα την ώρα που διαβάζετε τούτες τις αράδες. Μπορεί να κρατάτε την εφημερίδα ή να κοιτάτε μια οθόνη κρατώντας το «ποντίκι» του υπολογιστή. Πιθανώς να περπατάτε και να χαζεύετε στο κινητό χωρίς να πολυδιαβάζετε στα σοβαρά. Σε όλες, πάντως, τις περιπτώσεις, κρατάτε κάτι εύπλαστο (χαρτί) ή συμπαγές («ποντίκι» υπολογιστή, κινητό), κάθεστε σε κάτι επίσης συμπαγές (καρέκλα, πολυθρόνα) ή βαδίζετε πάνω σε κάτι απόλυτα στέρεο (πεζοδρόμιο). Με άλλα λόγια, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα προαναφερθέντα υλικά (από την καρέκλα και τον υπολογιστή έως το τσιμέντο κάτω από τα πόδια σας) είναι ακριβώς αυτό: ύλη. Αρα κάτι πέρα για πέρα στερεό, άκαμπτο εν πολλοίς και αδιαπέραστο. Σωστά;
Λάθος. Στο νέο βιβλίο του φυσικού Γκουίντο Τονέλι (επικεφαλής μιας εκ των δύο επιστημονικών ομάδων που ανακάλυψαν το μποζόνιο του Χιγκς στο CERN), «Υλη. Η υπέροχη ψευδαίσθηση» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Διόπτρα σε μετάφραση της Μαρίας Οικονομίδου και επιστημονική επιμέλεια του Τάσου Γέροντα, θα διαπιστώσετε ότι στις πλέον ελάχιστες δομές της η φυσική έχει δείξει ότι η ύλη γίνεται κάτι σχεδόν ρευστό – περίπου ανύπαρκτο!
Τον Τονέλι το ελληνικό αναγνωστικό κοινό τον είχε γνωρίσει από τα θαυμάσια «Γένεση – Η μεγάλη ιστορία της προέλευσης του κόσμου» και «Χρόνος – Από τον μύθο του Κρόνου στο CERN» (αμφότερα από τις εκδόσεις Διόπτρα). Με την «Υλη», αποπειράται μια καταβύθιση στις ρίζες της φυσικής ύπαρξης των πάντων.
«Ο λατινικός όρος για την ύλη, materia», ξεκινάει το ασύλληπτο αυτό ταξίδι ο Τονέλι, «περιέχει τη λέξη mater, μητέρα, που φαίνεται να υποδηλώνει τον ρόλο της ως αρχέγονου στοιχείου στην προέλευση των πάντων».
Είναι σημαντικό αυτό που λέει παρακάτω: «Οταν κάποιος σκέφτεται την ύλη, εννοεί κυρίως την ανόργανη ύλη, φαντάζεται δηλαδή κάτι αδρανές και μάλλον άγονο». Εχουμε την τάση να διαχωρίζουμε την ύλη που αποτελεί το σώμα μας «σαν να είμαστε φτιαγμένοι από κάποια άλλη, πιο πολύ πιο ευγενή ουσία, τη λεγόμενη έμψυχη ύλη».
Ο Τονέλι αναζητά και την αρχαία ελληνική λέξη του λατινικού materia (που είναι βέβαια «ύλη»), «στις σημασίες της οποίας συμπεριλαμβάνεται το ξύλο, η ξυλεία. Πρόκειται για την ίδια ετυμολογική ρίζα με τη λατινική λέξη silva, που θα πει δάσος, αλλά και ύλη, ουσία, και συνδέεται με το εβραϊκό hiuili, την πρώτη ύλη. (…) Η υπόλοιπη ιστορία είναι πιο απλή. Το ξύλο, το πρωταρχικό υλικό, δίνει το όνομά του στην πιο γενική σωματική ουσία που χαρακτηρίζει κάθε κατανομή μάζας στον χώρο».
Η έμψυχη ύλη, που μας αποτελεί, είναι, ίσως, το πρώτο εύθραυστο υλικό στον κόσμο μας: το φθαρτό σώμα μας. Η συνέχεια μεθαύριο λόγω απεργίας.
