Μερικά βράδια ψαχουλεύοντας να δω κάτι ηρεμιστικό στο Διαδίκτυο, για να με πάρει ο ύπνος, παρακολουθώ την εξέλιξη ενός μεγάλου καλλιτεχνικού/οικολογικού εγχειρήματος που λέγεται Future Library, βιβλιοθήκη του μέλλοντος. Στη Νορβηγία, στην περιοχή Nordmarka, Βόρεια του Οσλο, υπάρχουν πυκνές δασώδεις εκτάσεις που προστατεύονται από ειδικούς επιστήμονες και τις Αρχές. Εκεί, με τη βοήθεια ανθρώπων που ξέρουν τα δέντρα της περιοχής και τα μελετούν εδώ και χρόνια, η καλλιτέχνιδα Katie Paterson, που στο παρελθόν είχε καταγράψει τους ήχους των πάγων που λιώνουν, είχε χαρτογραφήσει νεκρά αστέρια και είχε δημιουργήσει αρχεία για το σκοτάδι του Σύμπαντος, φύτεψε χίλια δέντρα.
Το δάσος της Future Library μπορεί να το επισκεφτεί κανείς πεζοπορώντας από έναν κοντινό σταθμό (Frognerseteren Station). Είναι μία διαδρομή τριάντα λεπτών με τα πόδια μέσα στα έλατα και τα ρυάκια. Δεν την έχω κάνει. Οσα ξέρω τα ξέρω από τις νυχτερινές περιπλανήσεις μου στις ιστοσελίδες της Future Library, όπου καταγράφεται η πορεία του εγχειρήματος. Η δενδροφύτευση ξεκίνησε το 2014. Παράλληλα δημιουργήθηκε ένα Σιωπηλό Δωμάτιο. Ενα μικρό καλαίσθητο δωματιάκι που βλέπει στο δάσος. Εκεί υπάρχουν ήδη εκατό ειδικά διαμορφωμένες προθήκες. Σε καθεμιά, κάθε χρονιά, θα τίθεται και θα φυλάσσεται το χειρόγραφο μίας μεγάλης συγγραφέως/ενός μεγάλου συγγραφέα που θα έχει δημιουργηθεί ειδικά για το εγχείρημα. Στους δημιουργούς που έχουν ήδη δώσει χειρόγραφο περιλαμβάνονται οι: David Mitchell (2015), Margaret Antwood (2014), Karl Ove Knausgaard (2019), Elif Shafak (2017) κ.λπ.
Μία χειροποίητη εγγραφή σε γυαλί δηλώνει τη χρονιά και το όνομα του/της συγγραφέα. Τα χειρόγραφα είναι αποθηκευμένα, αλλά κανείς δεν μπορεί να τα διαβάσει σ’ αυτή την ήσυχη μικρή γωνίτσα. Απευθύνονται στους αναγνώστες του μέλλοντος. Οι διοργανωτές σάς καλούν να επισκεφτείτε το δάσος και τη βιβλιοθήκη, να περιπλανηθείτε ανάμεσα στα δέντρα και τα βιβλία και να περάσετε λίγο χρόνο στο σιωπηλό δωμάτιο. Αλλά, αν δεν μπορείτε να πάτε μέχρι το Οσλο, δεν πειράζει. Μπορείτε να κάνετε μία βόλτα ανάμεσα στις ελιές του δικού μας τοπίου και να αναλογιστείτε πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται αυτές τα εκατό χρόνια.
Το 2114 θα είναι το τέλος του εγχειρήματος, όταν θα γίνουν τα αποκαλυπτήρια των λογοτεχνικών έργων που έχουν κατατεθεί. Θα δημιουργηθεί μία ανθολογία και θα παραδοθεί «στους ανθρώπους του μέλλοντος», που τότε θα είναι σκέτα άνθρωποι. Οι συγγραφείς δεν θα ζουν. Γράφουν και παραδίδουν το χειρόγραφό τους σαν να στέλνουν ένα σήμα στο Διάστημα. Ομως αυτό δεν είναι και τόσο διαφορετικό απ’ το να γράφεις ή να διαβάζεις γενικά, διαδικασίες που επίσης επιβάλουν άλλες σχέσεις με τις χρονικότητες.
Πιστεύω πως σ’ εκατό χρόνια θα εξακολουθούν να διαβάζουν την «Οδύσσεια». Θα νιώθουν ένα σκίρτημα όταν η Αννα Καρένινα πηδάει απ’ το τρένο. Αλλά, υπάρχει και κάτι μελαγχολικό σ’ αυτό το καλλιτεχνικό εγχείρημα. Αρχίζεις να καταστρώνεις σχέδια συντήρησης των πραγμάτων όταν φοβάσαι πως θα τα χάσεις. Για την ώρα, πουθενά στην Ευρώπη δεν καίγονται βιβλία. Δεν ισχύει, όμως, το ίδιο και για τα δάση.
Από την άλλη, το έργο στρέφει την προσοχή μας στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο και την ταχύτητα: τα δέντρα μετρούν αλλιώς τον καιρό, το ίδιο και τα βιβλία. Είναι σαν οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν να καταλήγουν σ’ ένα κοινό συμπέρασμα: καλό θα ήταν να παραδώσουν στα παιδιά των παιδιών τους έναν κόσμο ψυχρών δασών, δροσερών θάμνων, φυλλώδους ησυχίας, ανοιχτών και δημόσιων βιβλιοθηκών και καλής λογοτεχνίας.
