Υπήρξαν κάποιοι –ελάχιστοι– που βγήκαν από την αίθουσα προβολής βρίζοντας. Στη μεγάλη οθόνη έπαιζε τη «Σιωπή των αμνών» και ο Αντονι Χόπκινς έδινε ρεσιτάλ ερμηνείας ως Χάνιμπαλ Λέκτερ. Σε μια σκηνή, αφού έχει διαλύσει το κρανίο ενός αστυνομικού με ρόπαλο, πιτσιλισμένος με αίμα, εκστασιάζεται ακούγοντας Μπαχ. «Αυτή είναι η ωραιοποίηση του κακού», είχαν πει κάποιοι οργισμένοι.
Ελάχιστοι συμμερίστηκαν την άποψή τους. Ισως επειδή ακούγονταν πολύ ηθικοδιδακτικοί. Ισως επειδή, επιπλέον, στο ίδιο πνεύμα κατακεραύνωναν το «Αποκάλυψη τώρα»: ο μανιακός σφαγέας Κουρτς (που τον υποδυόταν ο Μάρλον Μπράντο), περιτριγυρισμένος από πασσάλους με κομμένα κεφάλια, απαγγέλλει τους «Κούφιους ανθρώπους» του Τ. Σ. Ελιοτ.
Ποτέ άλλοτε, ίσως, το απόλυτο κακό –ένα κακό απόλυτα αυτοαναφορικό, σχεδόν μεταφυσικό– δεν παρουσιάστηκε τόσο γοητευτικό στη μεγάλη οθόνη. Ακόμα και στον πολύ πιο αθώο «Πόλεμο των άστρων», η πιο γοητευτική φιγούρα είναι αυτή του Νταρθ Βέιντερ, ο οποίος ασπάστηκε τη «σκοτεινή πλευρά» της Δύναμης, της πνευματικής αυτής κατάστασης των καλών διαστημικών ιπποτών Τζεντάι.
Είναι βαρετό το καλό, αλλά συναρπαστικό το κακό; Ο συγγραφέας (ή οι συγγραφείς) της Παλαιάς Διαθήκης, πάντως, τοποθέτησε τον «πονηρό όφι» στην Εδέμ για να βάλει σε πειρασμό τους Πρωτόπλαστους κάτω από το Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού. Δίχως το διαβολικό ερπετό, η ιστορία δεν θα πήγαινε πουθενά.
Αφηγηματικά μιλώντας και μόνο, το Δέντρο της Γνώσης στα πρώτα εδάφια της Γένεσης είναι όπως το πιστόλι στην πρώτη πράξη ενός θεατρικού, κατά τον Τσέχοφ: βρίσκεται εκεί διότι στην τρίτη πράξη θα εκπυρσοκροτήσει.
Στο βιβλίο του «Περί κακού» (μτφρ.: Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Πεδίο), ο Αγγλος θεωρητικός της λογοτεχνίας και της κουλτούρας Τέρι Ιγκλετον τοποθετεί στο μικροσκόπιό του λογοτεχνικά έργα, καθώς και κεφαλαιώδη φιλοσοφικά κείμενα, για να εξετάσει τη ρευστή, σκιώδη, αντιφατική εντέλει, φύση του κακού. «Ο Χέγκελ θεωρούσε ότι το κακό άνθιζε όσο περισσότερο άνθιζε και η ατομική ελευθερία», γράφει. «Ενα πλάσμα που είναι εξοπλισμένο με γλώσσα μπορεί να αναπτυχθεί πολύ πέρα από το περιορισμένο εύρος των μη γλωσσικών πλασμάτων. Αποκτά δυνάμεις δημιουργίας που προσομοιάζουν με αυτές των θεών».
Η σκέψη αυτή μας παραπέμπει στη σύγχρονη κουβέντα περί τεχνητής νοημοσύνης. Την ίδια στιγμή, όμως, μας γυρνάει πίσω στις απαρχές: κάτω από το Δέντρο της Γνώσης κανένα από τα ζώα στην Εδέμ (τα μη γλωσσικά πλάσματα δηλαδή) δεν θα σκεφτόταν να δοκιμάσει από τον απαγορευμένο καρπό. Δεν θα τα πλησίαζε καν το πονηρό ερπετό…
